خواهند رسيد فرموده : آخرت روزى است كه همه براى آن جمع مىشوند و آخرت روزى است كه همه شاهد آن مىگردند ، كسى را از آن فرارى نيست .
اين دو جمله در جواب احتمالى است كه گفته شود ، شايد بعضىها به قيامت نيايند و مجازات نشوند .
104 -
وَ ما نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ
.
يعنى ممكن بود آن روز زود بيايد و مردم ناپاك به عقوبت برسند ولى ما براى آن ، مدت معلوم قرار دادهايم لذا تا مدت معين تمام نشود نخواهد آمد ، مشيت حتمى بر آن قرار گرفته است .
105 -
يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ
.
فاعل « يأت » ظاهرا « اجل » است و آمدن مدت همان آمدن قيامت است « لا تكلم » در اصل « لا تتكلم » مىباشد ، مراد از تكلّم در روز قيامت ، صاحب اختيار بودن در آنست نظير شفاعت و امثال آن زيرا به حكم
يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ
انفطار / 19 و آيات ديگر ، كسى از كسى رفع احتياج نمىكند و كسى به درد كسى نمىخورد ، ولى با اذن خدا مىشود سخن گفت و كارى كرد مانند شفاعت و كارهاى اهل اعراف و در جاى ديگر آمده :
لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً
نبأ / 38 آن گاه فرمود : مردم در آن روز به دو گروه خوشبخت و بدبخت منقسم مىشوند . آيه بعدى در شرح حال آنهاست .
106 -
فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ
.
اشقيا در آتشند و پيوسته با آه و اندوه و حسرتند و فرياد مىكشند :
رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ
جمله اخير حكايت از حسرت و اندوه دائمى دارد .
107 -
خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ إِنَّ