به تنهايى يك امت بود ، يك امت توحيدى در وجود او مجسم شده بود و چون امت فقط با يك فرد قائم بود ، لذا اصلا آلودگى به شرك در او نبود .
راغب گويد : يعنى او در عبادت خدا در جاى يك جماعت بود ، گويند : فلانى به تنهايى يك قبيله است ابن اثير در نهايه دربارهء قس بن ساعده روايت كرده «
يبعث يوم القيامة امة واحدة
» و نيز گويند : ابراهيم امتى بود كه فقط يك فرد داشت زيرا كه آن روز فقط او موحد بود .
اين مطلب در تفسير صافى از امام باقر صلوات اللَّه عليه نيز نقل شده است ، آن گاه فرموده ابراهيم مطيع خدا و بندهء موحّد و معتدل خدا بود ، جملهء
وَ لَمْ يَكُ . . .
تأكيد و توضيح « حنيفا » مىباشد .
121 -
شاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
يعنى شكرگزار مواهب خدا بود و آنها را از خدا مىدانست خداوند او را برگزيد و از پراكندگى به سوى توحيد جمع كرد و به راه راست توحيد و اخلاص هدايتش كرد .
122 -
وَ آتَيْناهُ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
الميزان ، حسنه را معيشت خوب دانسته و گويد كه آن حضرت ثروتمند و احسان كننده بود ، ممكن است مراد از آن نام نيك و شريعت باقى باشد مانند
وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ
زخرف / 28
وَ تَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ
صافات / 108 ، به هر حال او از سعادتمندان در دنيا و آخرت بود و در آخرت در زمرهء عباد اللَّه الصالحين است .
123 -
ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
يعنى دين تو همان دين ابراهيم است و دين خالص توحيد مىباشد ، در عين