الميزان فرموده : « ان » بقولى در
وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ
وصليّه است ، « لتزول » متعلق است به مقدر مانند « يقتضى - يوجب » يعنى : مكرشان پيش خداست و خدا قادر به دفع آنست و اگر كه مكرشان مقتضى بر انداختن كوهها باشد على هذا « لتزول » با كسر لام اول و فتح لام دوم است .
در مجمع البيان « ان » را نافيه و جبال را كنايه از دلائل نبوت گرفته است يعنى مكر آنها نمىتوانست دلائل نبوت رسولان را باطل كند ، به عبارت ديگر مكر آنها نمىتوانست كوهها را از جا بركند چطور مىتوانست دين را باطل كند .
در بعضى از قراءتها « لتزول » را با فتح لام اول و ضم لام اخير خواندهاند على هذا « ان » مخفف از ثقيله است يعنى مكرشان پيش خداست و حقا مكرشان چنان بزرگ بود كه كوهها از بزرگى آن زايل مىشد .
47 -
فَلا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انتِقامٍ
نتيجهء مطالب گذشته است يعنى اينكه خدا آنها را تا قيامت تأخير انداخته گمان مبر كه خدا به وعدهء خود خلف مىكند ، زيرا كسى خلف وعده مىكند كه قدرت عمل به وعدهاش را نداشته باشد و يا كسى او را از عمل باز دارد ولى خدا عزيز و توانا است و « ذو انتقام » بودنش تقاضا مىكند كه از ستمكاران انتقام بكشد ، ذو انتقام بودن از فروعات « عزيز » است چنان كه در همه آيات « ذو انتقام » در پى « عزيز » آمده است
وَ اللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ
آل عمران / 4 ، مائده / 95
أَ لَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقامٍ
زمر / 37 ،
إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انتِقامٍ
ابراهيم / 47 ( از الميزان ) .
ناگفته نماند : « ذو انتقام » يكى از اسماء حسناى خداست ، انتقام خدا مانند انتقام بشرى نيست كه براى تشفى قلب و مانند آن باشد ، بلكه انتقام خدا