ظهورهم : ظهر ( بفتح ظاء ) پشت . جمع آن ظهور است « ظهورهم » : پشتهاى آنها .
شرحها
در تعقيب جريان موسى و بنى اسرائيل در اين آيات آمده : آنها تا قيامت زير دست بوده و در زير فشار ديگران خواهند بود ، اين ظاهرا به جهت آنست كه علت بدبختى كه عصيان است پيوسته در آنها خواهد بود ، چنان كه آيات بعدى دربارهء اختلاف آنها نشان مىدهد . بعد در مقام قضاوت عادلانه فرموده كه قسمتى از آنها نيكوكارانند و خدا به طور گوناگون امتحانشان كرد تا به سوى خدا برگردند ، آن گاه فرموده : نسلهاى آينده نيز مانند پدرانشان ميثاق خدا را ناديده گرفتند با آنكه مىدانستند و نيز فرموده : از اسلاف آنها نيز گروهى پاكانند و در آخر به مناسبت پيمان بنى اسرائيل به پيمان همگانى خدايى اشاره شده كه بطور طبيعى از همهء انسانها از اول خلقت گرفته شده و انسانها طورى آفريده شدهاند كه اقرار به وجود خدا و بندگى او در نهاد آنها از همان زمانى كه در پشت پدران بودند گذاشته شده است .
167 -
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذابِ
.
منظور از « عليهم » يهود و مراد از « يبعثن » مسلط كردن است ، اين آيه نشان مىدهد كه تا قيامت آنها زير دست و در زير فشار ديگران خواهند بود و اين بواسطهء آنست كه علت اين بلا پيوسته در آنها خواهد بود ، چنان كه آيات بعدى نشان مىدهد كه علل بدبختى پدران در اختلافشان نيز هست و اصولا آيات بعدى در بيان استمرار اين علل است كه آنها نيز مثل اسلافشان ميثاق خدا را شكستند .