نصب كرد . . .
أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ
حاكى است كه گروهى از آنها يعنى رؤساء از اين جعل افتراء آگاه بودند و دانسته آن را مىكردهاند .
104 -
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ قالُوا حَسْبُنا ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا
.
اين مطلب در چند آيه تكرار شده است و آن اينكه مشركان بر عمل خود دليلى نداشتند و چون از آنها خواسته مىشد كه به راه حق آيند ، به تقليد كوركورانه چسبيده و مىگفتند : راه پدرانمان را خواهيم رفت ولى اين عذر پذيرفته نيست ، عقيده آن وقت محترم است كه مبتنى بر تفكر صحيح باشد ، تقليد و اقتباس آن وقت صحيح است كه يقين شود شخص از روى عقل و منطق آن راه را رفته است لذا مىفرمايد :
أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ
.
آيا مىگويند راه پدران را خواهيم رفت و لو پدرانشان چيزى نمىفهميدند و هدايت نشده بودند ؟ ! يعنى آن وقت مىتوانستند از پدران تبعيت كنند كه آنها اهل عقل و هدايت باشند .
105 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ
يعنى ملازم و نگهدار خود باشيد و خود را اصلاح كنيد و از گناهان بپرهيزيد در اين صورت گمراهان نمىتوانند به مؤمن ضررى برسانند ، يكى از بزرگان مىگويد : هر كارى كه پيش آيد اول بايد فكر كنيم وظيفهء خدايى دربارهء آن چيست
إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ . . .
اشاره است به اينكه همه در گرو اعمال بد و خوب خود هستند .