بسوى اوست ، بندگان از چنگ خدا فرار نتوانند كرد ، جملهء
وَ مَنْ يَفْعَلْ
-
وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ . . .
اهميّت قضيّه را روشن ميكنند .
29 -
قُلْ إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ
اين يك حكم كلّى است ، خدا باسرار و آنچه كه در دل بندگان است آگاه مىباشد ولى مصداق آن در آيه موالات و دوستى كفّار است . كلمهء « ما فى الصدور » ظهورش آنست كه افكار و اسرار آدمى در سينه و قلب است نه در مغز ، راجع به اين مطلب در قاموس قرآن ( قلب - صدر ) بحث مبسوطى شده به آنجا رجوع شود و نيز انشاء اللَّه ذيل آيهء :
وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
حج / 46 اشاره خواهيم كرد .
وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
اين حكم « عام » بعد از « خاص » است يعنى : نه تنها خدا از رازهاى درونى شما آگاه است ، بلكه آنچه در آسمانها و زمين هست پيش خدا عيان است شما نيز جزء آنها هستيد ، گذشته از اينها خدا به همه چيز تواناست ، ميتواند افكار را بيرون كشيده و روى آنها حساب كند ، اين آيه در تأكيد نهى از دوست داشتن كفّار است ، أيضا آيهء زير .
30 -
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ
« 1 » يعنى : بترسيد از روزى كه . . . اين آيه دلالت روشن دارد بتجسّم اعمال در روز قيامت و مىفرمايد : آدمى آنچه از بد و خوب كرده روز قيامت همان را خواهد يافت نه جزاى آن را . لفظ « محضرا » در جملهء
وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ
نيز مقدّر و در نظر است . راجع بتجسّم عمل در محلّ مناسب بحث خواهيم كرد .
تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً
ضمير « بينها » به « نفس » و « بينه » به « سوء » بر ميگردد . « لو » براى تمنّى ( اى كاش ) است يعنى دوست ميدارد كه اى كاش عمل بدش در زمانى و خودش در زمان ديگرى بود و ابدا بهم نمىرسيدند ، فاصله زمانى از فاصلهء مكانى در اين آرزو رساتر است ، جملهء
وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ
هامش
( 1 ) « يوم » در تقدير « اتقوا - احذروا يوم » است .