إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذلِكُمُ اللَّهُ
انعام / 95 مسئله روشنتر است . زيرا اوّل شكافتن دانه و هسته نقل شده ، سپس بيرون آمدن زنده از مرده .
در روايات اهل بيت عليهم السّلام هست كه در تفسير آيه فرمودهاند : « تخرج المؤمن من الكافر و تخرج الكافر من المؤمن » « 1 » يعنى مؤمن را از صلب كافر و كافر را از صلب مؤمن خارج ميسازد ، در قرآن مجيد بكافر « ميّت » گفته شده و بمؤمن « حىّ » مثل :
إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى
نمل / 80 كه مراد كفار هستند و مثل :
أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ
انعام / 122 ، معلوم است كه مراد زندگى و مرگ معنوى است . روايات بالا در كتابهاى اهل سنّت نيز نقل شده ، ناگفته نماند اگر الف و لام « الحى - الميت » براى استغراق باشد شامل اين تفسير نيز خواهد بود ، به نظرم امامان عليهم السّلام باستناد عموم آيه چنين فرمودهاند و اللَّه اعلم
وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ
اين تعبير پنج بار در قرآن مجيد تكرار شده و در آيهء ديگر آمده
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
زمر / 10 ، از اين موارد بعضى شامل دنيا ، بعضى شامل آخرت و بعضى شامل هر دو است به نظر مىآيد بىحساب بودن با مقايسه با تلاش است ، اين سخن در پاداش آخرت كاملا روشن است كه اجر بىپايان آن با عمل چند روزهء دنيا مقايسه نمىشود ، در دنيا نيز بعضى پادشاها نسبت بتلاشها چندين برابر مىباشند و بعضى نعمتها بدون تلاش به انسان مىرسند و نظير آن ، اين مطلب در قاموس قرآن ( حسب ) مشروحا بررسى شده است .
بعضى از بزرگان فرموده معنى
بِغَيْرِ حِسابٍ
آنست كه : خدا به بندگان هر چه ميدهد عطيّهء محض است ، بندگان استحقاق عوضى از خدا ندارند ، معناى
بِغَيْرِ حِسابٍ
به غير استحقاق است . مخفى نماند اين مطلب شامل همهء بندگان است و هيچ كس در خدا حقّى ندارد ولى قيد « من تشاء - الصابرون » نشان ميدهد كه مراد از آيات همهء مردم نيست وعدهء بخصوصى مراد است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان .