روحيهء خود را از دست بدهيد و نبايد محزون باشيد . اول
وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ . . .
كه گفته شد دوم آيهء :
140 -
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ
در « احد » عدهاى از مشركان كشته و عدهاى زخمى شدند . واقدى و ابن هشام عدد كشتگان را بيست دو نفر نقل كردهاند ، چنان كه فرموده :
وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ
خدا وعدهء خود را راست كرد آن گاه كه مشركان را باذن خدا مىكشتيد و مستأصل مىكرديد ، على هذا مشركان نيز كشته و زخمى داده بودند ، مراد از مثل در اين گونه موارد برابرى نيست يعنى محلى براى احساس ضعف و حزن نيست زيرا مشركان نيز مانند شما صدمه ديدهاند « 1 » علّت سوم :
وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا
مراد از ايام روزهاى شكست است كه قهرا شامل روزهاى غلبه هم مىشود . « ليعلم » عطف است بر علّتى محذوف كه مىشود دربارهء آن احتمالات زياد داد ، مثلا مىشود گفت : اين روزهاى شكست ( و غلبه ) را در ميان مردم مىگردانيم تا بدانيد كه كارهاى جهان روى علل و اسباب مىچرخد و كسانى پيروز مىگردند كه استقامت و تلاش داشته و از فكر خدادادى استفاده كنند و تا خداوند مؤمنان را از منافقان و مؤمنان با استقامت را از بىاستقامتان بشناساند لذا نبايد احساس وهن و اندوه كنيد . علّت چهارم :
وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ
و تا بعضى از شما را شهيد و جانباز در راه دين بگيرد ( تا آنها در بهشت برين جاى گيرند و سرمشق ديگران باشند و بگويند :
اين دين با خون و جانبازى شهيدان بدست آمده بايد در حفظ آن بكوشيم ، در
هامش
( 1 ) - بقولى مراد آن است كه : شما هم در « بدر » هفتاد نفر از آنها را كشتيد ولى به نظرم آن ، منظور نباشد .