اعقاب : عقب ( بفتح اول و كسر دوم ) : پاشنه . جمع آن اعقاب . مراد از « رد بر اعقاب » بر گرداندن به حالت كفر است .
عقبيه : « انقلب على عقبيه » يعنى : بر دو پاشنهء خود بگرديد . مراد از آن برگشتن به حالت اوليه است .
مؤجلا : به صيغهء مفعول . به معنى معين و مدتدار است ، اصل كلمه از اجل به معنى مدت است .
شرحها
آيات گذشته به حكم جملهء معترضه ميان آيات « احد » بود ، در اين آيات مقدارى از واقعهء جنگ « احد » بررسى شده و سياق آنها نشان مىدهد كه پس از جنگ نازل گشتهاند . گفتهايم شكست « احد » عواقب بدى بهمراه داشت ، منافقان و يهود از موقعيت استفاده كرده باعث تزلزل روحيهء مسلمانان مىگشتند ، سخنان ضد و نقيض بر سر زبانها بود . ضرورت ايجاب مىكرد سر و صداها فرو نشانده شود .
در اين آيات روشن شده اولا غلبه و برترى بالاخره با مسلمانان است اگر مؤمن باشند . ثانيا : كفار نيز از صدمه و تحمل خسارت بر كنار نبودهاند ثالثا :
اين شكست آموزنده بوده ، نظام خلقت را به شما آموخت ، عدهاى در راه خدا كشته شده به مقام ارجمند شهادت نائل آمدند ، مؤمنان خالص شدند و مسيرشان مشخص گرديد ، دانستند كه بايد تلاش كرد ، با آرزو ، كارى ساخته نمىشود . رابعا : اين دين دائمى هست ، پيامبر در جهان باشد يا نباشد ، بايد از دين دفاع نمود .
139 -
وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
يعنى از اين شكست ، روحيهء خود را نبازيد و محزون نشويد ، حساب فقط حساب امروز نيست شما اگر بدستورهاى خدا تسليم شويد ، بالاخره برتر و پيروز هستيد . از
وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ
تا
وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ
شش علّت بيان شده كه نبايد