97 -
فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِيمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
« 1 » .
گفتهاند : آيات بينات عبارتند از مقام ابراهيم و دو حكم : ايمنى و وجوب حج كه دلالت دارند بر خدا و مقام و عظمت خدا ، « 2 » .
بنظرم مراد از آيات بينات : زمزم ، قربانى اسماعيل ، حجر الاسود ، بناى بيت بدست ابراهيم ، مقام ابراهيم و نحو آن باشد كه همه دليلاند بر اينكه انوار توحيد از اول ، اين بيت را فرا گرفته و جا دارد كه قبله و هدايت براى عالميان باشد ، در اين صورت مقام ابراهيم ، بيان يكى از مصاديق آيات بينات است على هذا دو حكم بعدى مصداق آيات بينات نيستند . در تفسير عياشى از ابن سنان نقل شده كه به امام صادق عليه السّلام گفتم : اين آيات بينات چيست ؟
فرمود : مقام ابراهيم كه بر روى آن ايستاد و قدمهايش در آن اثر گذاشت و حجر الاسود و تنزل اسماعيل ( حجر الاسماعيل ) اين روايت در كافى نيز نقل شده .
لفظ
وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً
حكم تشريعى است كه هر كه داخل حرم شود قابل تعقيب نيست و نمىشود متعرض او شد و گرفتارش كرد و اگر حكم تكوينى بود عبد اللَّه بن زبير را در كنار آن نمىكشتند و سعيد بن جبير را در كنار آن گرفتار نمىكردند رجوع شود به « نكتهها » ظهور جمله در آن است كه حتى اگر كافر هم داخل حرم شود در امان است .
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ
حاكى از وجوب حج بر همه است ولى
مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ
« 3 » روشن مىكند كه فقط بر صاحبان قدرت واجب است ، مراد از « سبيلا » رفتن است ، نكره آمدن آن اشاره به سبيل بخصوصى است يعنى نه هر
هامش
( 1 ) تقدير آيه « فيه مقام ابراهيم » و بقولى « هى مقام ابراهيم » و به هر دو وجه مبتدا در آن حذف شده است .
( 2 ) راجع به مقام ابراهيم رجوع شود به « نكتههاى » آيهء 125 بقره. . . مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى.
( 3 ) لفظمَنِ اسْتَطاعَبدل است از « للناس » .