و تفقه در دين است « 1 » يعنى : خدا درك و معرفت را به هر كه بخواهد مىدهد و هر كه به او معرفت داده شده حقا كه سرمايهء بسيارى داده شده است « خير » به معنى هر چيز پسنديده و اختيار شده است .
ناگفته نماند : آيه در بيان اعطاء حكمت و معرفت كلى است كه درك اهميت انفاق از مصاديق آنست و گرنه : حكيم اهميت و موقعيت بسيارى از چيزها را مىداند چنان كه « حكمت » در بسيارى از موارد به كار رفته است
وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
« 2 » آرى از اين كلمات فقط خردمندان متذكر و بيدار مىشوند . گويى منظور كسانى است كه عقل خود را به كار مىاندازند و صاحب تعقل مىباشند و گرنه هر انسانى عقل دارد .
270 -
ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ
.
« نذر » گاهى انفاق مشروط است مثلا مىگويد : اگر مريضم شفا يابد براى خدا فلان مبلغ انفاق خواهم كرد و گاهى تعهد صرف است بدون شرط ، مثلا مىگويد متعهد مىشوم براى خدا فلان مقدار انفاق كنم ، در هر صورت ، « نذر » يك انفاق جدى و داراى مسئوليت است .
آيه در بيان آنست كه هر انفاق اعم از مطلق و مسئول پيش خدا معلوم و مورد پاداش است
وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ
ولى آنان كه با عدم انفاق به مردم ظلم مىكنند و يا با منت و اذيت و ريا ، انفاق خود را باطل كرده و به خود ظلم مىكنند و يا در راه باطل و معصيت انفاق و نذر مىكنند ، اين گونه كسان يارانى ندارند كه آنها را از كيفر خدا برهانند و يا انفاقشان را شايسته پاداش گردانند .
271 -
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ يُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئاتِكُمْ
.
هامش
( 1 )
- تفسير عياشى « قال ان الحكمة المعرفة و التفقه فى الدين » .
( 2 ) - يذكر در اصل « يتذكر » به معنى يادآورى و متعظ شدن است .