زن مشروط به آنست كه ، اولياء زن نصف ديه مرد را به وراث او بدهند ، امام صادق عليه السّلام در ضمن روايتى فرموده : مرد در مقابل زن كشته نمىشود مگر آنكه به وارثان مرد نصف ديهء او داده شود « 1 » بايد بدانيم كه خونبهاى زن نصف خونبهاى مرد است ، رجوع شود به « نكتهها » .
علت اين حكم ظاهرا آنست كه : مرد در زندگى بيش از زن توان كار دارد و بيش از زن احتياج جامعه را بر طرف مىكند نظير يك ماشين چهار تنى و ده تنى بنا بر اين اگر مرد را در مقابل زن بكشيم نظير آنست كه ماشين ده تنى را در مقابل ماشين چهار تنى بدهيم ، اين حكم تحقير زن نيست بلكه يك واقعيت است احكام اسلام تابع حقائق و نظامات عالى جهان است نه احساسات بىجا .
لفظ « من اخيه » براى تحريك عاطفهء رحمت است يعنى با وقوع قتل هنوز قاتل برادر دينى اولياء مقتول و قابل ترحم است ، جمله
فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ
راجع به قاتل و ولى مقتول است يعنى بعد از عفو ، قصاص بخونبها مبدل مىشود در اين صورت بر ولى مقتول است كه براى گرفتن خونبها ، قاتل را تعقيب كند ولى به طور متعارف ، و قدرت او را در پرداخت ديه در نظر گيرد ، و بر قاتل است كه به خوبى و بدون طفره رفتن خونبها را پرداخت نمايد ، تقدير آن چنين است : « فعلى الولى اتباع القاتل بالمعروف و على القاتل اداء الدية الى الولى باحسان » « 2 » .
ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ
.
تبديل قصاص بخونبها در صورت عفو ، تخفيف و رحمتى است از جانب خدا
هامش
( 1 ) -
عن الصادق عليه السّلام : لا يقتل حر بعبد و لكن يضرب ضربا شديدا و يغرم دية العبد و لا يقتل الرجل بالمرئة الا اذا ادى الى اهله نصف ديته . . . « جوامع الجامع »
صافى از تهذيب .
( 2 ) - در تفسير عياشى دو روايت در اين زمينه نقل شده است .