لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
يعنى : در خلقت آسمانها و زمين و . . . علامتهايى است بر توحيد خدا و بر
إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ
، ولى اين نشانهها براى كسانى است كه تفكر و تعقل مىكنند و مىخواهند دنيايى را كه در آن زندگى مىكنند بشناسند وضع يك قصيده به وحدت شاعر و ارتباط اجزاء يك كارخانه به وحدت تدبير دلالت دارند ، همچنين نظم و ارتباط و هماهنگى جهان از وجود يك اراده و يك خدا حكايت دارد آرى :
وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ
.
165 -
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ
.
اين آيه دربارهء كسانى است كه در آيات گذشته تعقل نمىكنند و براى خدا شريكانى مىگيرند و آنها را كه دخالتى در خلقت عالم و ادارهء آن ندارند همچون خدا دوست مىدارند . در آيات بعدى خواهيم ديد كه « انداد » شامل پيشوايان باطل نيز هست ، آنان كه از رؤساء باطل پيروى مىكنند ، مشرك هستند و خدايانى جز خدا گرفتهاند .
در مجمع از حضرت باقر عليه السّلام نقل شده : آنها رؤساء ستمگر و پيروان آنهاست « 1 » آنها روز قيامت و در ميان عذاب خواهند گفت :
رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا
احزاب / 67 .
بعضى گفتهاند : مراد از « حب » در آيه اطاعت است يعنى به آنها اطاعت مىكنند مثل اطاعت خدا ، ولى حمل به ظاهر بهتر است و اطاعت از لوازم حب مىباشد ، ضمنا آيه صريح است كه خدا را مىتوان دوست داشت به خلاف آنان كه گفتهاند : در دوست داشتن سنخيت لازم است .
وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ
مؤمنان ، خدا را مبدء كمالات دانسته و از روى فهم و درك دوست مىدارند ولى گمراهان معبودهاى باطل را از روى تقليد
هامش
( 1 )
قال ابو جعفر ( ع ) : و اللَّه يا جابر ، هم ائمة الظلمة و اشياعهم . تفسير عياشى .