تخوم زمين فرو ميروند .
فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الْأَرْضِ
چشمهها و نهرها و رودخانهها و چاهها ظاهر مىشود و از همين آب واحد و زمين واحد
ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً
مثل گندم و جو ، برنج ، عدس ، ماش ، نخود ، لوبيا و غير اينها .
مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ
بعضى گفتند مراد انواع مختلف و اصناف متشتت و خواص متعدد و هر كدام طعمش متفاوت است و بعضى گفتند مراد همان رنگهاى مختلف است .
ثُمَّ يَهِيجُ
خشك مىشود و از حال خضرويّة بيرون ميرود .
فَتَراهُ مُصْفَرًّا
پس ميبينى او را زرد شده
ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطاماً
از هم پاشيده و جدا شده و ريخته شده كه موقع حصاد است .
إِنَّ فِي ذلِكَ
در اين قدرت نمايى كه از يك آب و يك زمين چه اندازه حبوبات مختلفه خارج مىشود .
لَذِكْرى
باعث يادآوريست و معرفت به خالق آنها كه انسان هم مراتب سير دارد از نطفه تا بعث قيمة لكن
لِأُولِي الْأَلْبابِ
نه كسانى كه تمام اينها را مستند بطبيعت عادم الشعور ميدانند بلكه خود طبيعت هم معدوم است و نيست نميتواند هست كند .
ذات نايافته از هستىبخش * كى تواند كه شود هستىبخش
[ سوره الزمر ( 39 ) : آيه 22 ]
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( 22 )
آيا پس از اين بيان كسى كه خداوند به او شرح صدر داده است پس او بر نور معرفت الهى قلبش روشن شده پس ويل از براى كسانى كه قلب آنها قساوت پيدا كرده از ذكر خدا اينها در ضلالت و گمراهى آشكار هستند .
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ
شرح صدر بمعنى سعهء قلب و آمادگى