داده سه قسم است يك قسم اگر بطور اخبار باشد تخلفپذير نيست زيرا در تخلفش كذب لازم ميايد و كذب قبيح است و محال است از خدا صادر شود و يك قسم بنحو وعد است ولى محل قابليت ندارد مثل شرك و كفر و ضلالت و ظلم و عناد و امثال اينها آن هم تخلف پذير نيست زيرا احسان در محل غير قابل هم قبيح است قسم ثالث اينكه بنحو وعيد است و محل قابليت عفو دارد تخلفش از باب تفضل نه استحقاق مانعى ندارد .
مسئله : وعدههايى كه بندگان به يكديگر ميدهند آن هم اقسامى دارد اگر در باب معاصيست تخلفش واجب است و اگر در قسمت عبادات است و احسان تخلفش قبيح است و اگر وعيد است اگر بدون حق است واجب است تخلف و اگر از روى حق است بسا حسن پيدا مىكند و بسا قبح موارد مختلف است .
[ سوره الزمر ( 39 ) : آيه 21 ]
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَراهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطاماً إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ ( 21 )
آيا نمىبينى اينكه خداوند نازل ميفرمايد از طرف بالا آب را باران و برف و تگرگ پس روان مىكند آن آب را چشمههايى در اطراف زمين پس از آن خارج ميفرمايد به آن آب زراعتهايى مثل فواكه و حبوب و بقول كه هر كدام با يكديگر اختلاف رنگ دارند پس از آن خشك مىشود پس ميبينى آن زرع را زرد شده پس از آن قرار ميدهد او را خشك كه از هم پاشيده مىشود پس محققا در اين قدرتنمايى هر آينه يادآوريست از براى صاحبان عقل و رشد و ادراك .
أَ لَمْ تَرَ
و لو خطاب به پيغمبر است و لكن مراد جميع ذوى العقول و مكلفين است .
أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً
كه خداوند بواسطهء اشعهء شمس ابخره را از دريا به صورت ابر و بتوسط باد در اطراف زمين كه از قسمت آب بيرون است حركت ميدهد و پس از سرد شدن بخار آبها را بنقاط مختلفه ميباراند و در