فَارْجِعْنا
پس ما را برگردان به دنيا و زنده فرما .
نَعْمَلْ صالِحاً
ما دست از كفر و شرك و ظلم و عناد و مخالفت و معاصى برميداريم و به اعمال صالحه و وظائف دينى عمل مىكنيم ديگر شك و شبهه بر ما باقى نمانده .
إِنَّا مُوقِنُونَ
يقين قطعى پيدا كرديم .
[ سوره السجده ( 32 ) : آيه 13 ]
وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ ( 13 )
خداوند مىفرمايد : و اگر بر فرض محال ما مىخواستيم هر آينه به طريق اجبار هر نفسى را هدايت كنيم قدرت داشتيم و لكن حق و ثابت است قول ما كه در دنيا به آنها خبر داديم كه هر آينه پر مىكنيم جهنم را از جن و انس مجموع آنها را .
توضيح كلام : اين كه مقتضاى حكمت و مصلحت اين است كه انسان به اختيار راه هدايت را اتخاذ كند نه به اجبار و زور سر نيزه زيرا خوبى و بدى به اجبار تحقق پيدا نمىكند لذا مىفرمايد :
وَ لَوْ شِئْنا
باجبار .
لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها
قدرت داشتيم و لكن اين امر بر خلاف حكمت و مصلحت است زيرا حسن و قبح معلوم نمىشود مثلا اگر خداوند بهشت و جهنم را در دنيا آورده بود و مشهود خلايق قرار داده بود و ملائكه رحمت و عذاب را بالاى سر هر يك از افراد قرار داده بود احدى نمىتوانست راه جهنم را بگيرد و نمىگرفت بايد انبيا را بفرستد ، كتابها نازل كند بشارات و انذارات را خبر دهد و تكليفات را معين كند و انسان را مختار قرار دهد تا مؤمن و كافر ، مطيع و عاصى ، خوب و بد ، مهدى و ضال ، موافق و مخالف ، دوست و دشمن از هم تميز داده شود لذا در قيامت كه بهشت و جهنم و ملائكه رحمت و عذاب مشهود مىشود ايمان پذيرفته نمى شود مثل فرعون كه موقع غرق بگويد ايمان آوردم لذا مىفرمايد :
وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ
- الايه ( نساء آيهء 18 ) چون حين احتضار پرده برداشته مىشود و بعد از موت مشهود