جور متبع است در قرآن ميفرمايد
فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ
- الى قوله تعالى -
يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ
- الايه ( نساء آيه 59 و 60 ) حتى گفتند محق ميتواند تقاص كند ولى نزد حاكم جور و به حكم آن حرام است مگر راه استفاده حق منحصر باشد خداوند فرداى قيامت بين موحد و مشرك ، كافر و مسلم مخالف و مؤمن ، ظالم و مظلوم ، مطيع و عاصى ، حق و باطل حكم ميفرمايد
إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ
.
[ سوره النمل ( 27 ) : آيه 79 ]
فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ ( 79 )
پس توكل كن بر خدا و امور را به او واگذار كن بدرستى كه تو بر حق آشكار واضح روشن هستى .
مقام توكل از شئون توحيد افعاليست و مكرر گفتهايم كه اقسام توحيد پنج قسم است :
ذاتى ، صفاتى ، عبادتى ، افعالى ، نظرى و توحيد افعالى هم چهار مرتبه دارد :
( 1 ) اقرار به زبان ولى قلبا امور را مستند باسباب ظاهريه مىداند توحيد منافقين است .
( 2 ) قلبا هم معتقد هست و ايمان دارد لكن ميگويد
« ابى اللَّه ان يجرى الاشياء الا باسبابها »
و در تعقيب اسباب ميدود توحيد عوام است .
( 3 ) اسباب را مقدمه و وظيفهء خود ميداند و تأثيرات را مستند به خدا معتقد و او را مسبب الاسباب ميداند كه
« اذا اراد اللَّه بشىء تهيأ اسبابه »
« اى سبب از تو مسبب هم زتو » و توكل در اين مرتبه پيدا مىشود و اين توحيد خواص است و مقام توكل مقام بلنديست
وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ
( طلاق آيه 3 ) .
تو كار خود به خدا واگذار و خوش دل باش * كه رحم اگر نكند مدعى خدا بكند
فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
( آل عمران آيه 159 ) .
( 4 ) هيچ نظر باسباب ندارد بود و نبودش در نظر او مساويست و تسليم صرف آنچه مقدر است مىشود « المقدر كائن » « هر چه آن خسرو كند شيرين بود » .
سؤال : اگر چنين است انسان نبايد در مقام تحصيل اسباب برآيد نه اشتغال بكسب و نه نزد طبيب و نه جهاد با كفار هر چه شد نيست مىشود .