زيادى است بالغ بر ده فرع كه ما در مجلد اول كلم الطيب در بحث عدل متعرض شدهايم و اينجا از وضع تفسير خارج است مراجعه فرمائيد .
وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
به خود ظلم ميكنند كه خود را در معرض عذاب ابدى در مى آورند و مورد غضب و سخت الهى ميشوند و گرفتار بليات دنيوى ميگردند .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 45 ]
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاَّ ساعَةً مِنَ النَّهارِ يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ ( 45 )
و روزى كه محشور ميفرمايد آنها را مثل اينست كه مكث نكردند مگر يك قسمت از روز يكديگر را ملاقات ميكنند و ميشناسند بتحقيق زيانكار شدند كسانى كه تكذيب كردند بلقاء پروردگار يعنى بحشر و بعث و نشر و قيامت و نبودند كه قبول هدايت كنند .
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ
سياهى قرآن كه مطابق قرائت حفص است از عاصم بياء است يعنى خداوند آنها را محشور ميفرمايد لكن بقيه قراء بنون قرائت كردند يعنى محشور ميكنيم آنها را .
كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنَ النَّهارِ
بعضى گفتند مراد حيات دنيوى است كه به نظر آنها ميآيد به قدر يك قسمت مختصرى از روز چنانچه نقل است از حضرت نوح عليه السّلام كه عمر شريفش دو هزار و پانصد سال بود موقعى كه ملك الموت آمد در ميان آفتاب بود اجازه گرفت برود طرف سايه و فرمود اين عمر طولانى به قدر آمدن از آفتاب بسايه است در نظر من ، و بعضى گفتند مراد مكث در عالم قبر و برزخ است چنانچه از حضرت عزير پس از صد سال مردن و زنده شدن پرسيدند
كَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ
سوره بقره آيه 261 و لكن ظاهر هر دو