است و بعبارت ديگر همين نحو كه سر چشم و گوش دارد قلب هم بصير است حقايق را درك مىكند و هم سميع است اثر ميگذارد بلكه اين كفار عقل و شعور ندارند از امير المؤمنين عليه السّلام پرسيد يا ديگرى از ائمه [ ع ] از معناى عقل فرمود
العقل ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان
عرض كردند اينكه در معاويه بود چه بود فرمود نكرى و شيطنت بناء على هذا معناى آيه خوب روشن مىشود .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ
ميآيند فرمايشات شما را استماع ميكنند اما غرض آنكه اشكالى متوجه كنند يا در مقام دفع آن برآيند
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ
آيا پس از اين توقع دارى كه بفرمايشات تو اثر بگذارند و هدايت شوند با اينكه گوش قلب آنها كر است .
وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ
از براى عقل دو معنى است يكى مقابل جنون كه رافع تكليف است و از شرائط عامه است ، و ديگر عقل بمعنى درك سعادت و شقاوت خير و شرّ ، نفع و ضرر و اين هم دو قسم است عقل نظرى و عقل عملى ، عقل نظرى آنكه بفهمد سعادت دنيا و آخرت او ، حق و باطل چيست باصطلاح پيدا كردن راه ، و عقل عملى آنكه پس از فهميدن همان راه را طى كند و اين كفار نرفتهاند كه بفهمند حق و باطل چيست و خير و شرّ و نفع و ضرر و حسن و قبح چيست و اگر درك كنند بر طبقش مشى نميكنند .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 43 ]
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ لَوْ كانُوا لا يُبْصِرُونَ ( 43 )
و بعض آنها ميآيند و مشاهده ميكنند معجزات صادره از تو را و اخلاق و صفات و رفتار و كردار تو را مىبينند و لكن از آن عناد و عصبيت و تقليد آباء چشم قلب آنها كور است پس آيا تو ميتوانى كور را هدايت كنى و لو چشم بصيرت ندارند اين آيه شريفه مثل آيه قبل است او در موضوع سمع و استماع بود اين