وَ لَمَّا رَجَعَ مُوسى
از ميقاتگاه كه چهل شب طول كشيده بود و مشغول مناجات با پروردگار بود و الواح تورات را آورده بود الى قومه بسوى قوم خود آمد غضبان اسفا از اين جمله استفاده مىشود كه حضرت موسى قبل از آمدن نزد قوم خبر داشت كه اينها گوسالهپرست شدند و خداوند به او وحى فرموده بود چنانچه صريحا در سوره طه ميفرمايد كه خداوند
قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً
آيه 87 و 88 كه با حال غضب و تأسف آمد ، بعضى گفتند غضب و تأسف يك معنا است تأكيدا تكرار فرموده ، و بعضى گفتند غضب براى ورود مكروه است و تأسف براى زوال مطلوب است دو معنا است و هر دو از جهت قوم و عمل آنها است ، و آنچه به نظر ميآيد كه غضب براى شرك و عبادت گوساله بود و اين از صفات حميده است زيرا در باب اخلاق غضب را دو قسم كردند اگر براى صدور معاصى و كفر و شرك باشد بسيار ممدوح است و علامت قوّت ايمان است و يكى از صفات ربوبى است در دعاء كميل ميخوانى
( فكيف احتمالى لبلاء الاخرة و هو بلاء تطول مدته و يدوم مقامه و لا يخفف عن اهله لانّه لا يكون الّا عن غضبك و انتقامك )
و از صفات بارزه انبياء و اوصياء است در مقابل كفار و مشركين و معاندين مثل غضب امير المؤمنين عليه السّلام در ميدان جنگ و غضب ابى عبد اللَّه عليه السّلام در مقابل اهل كوفه و اين غضب براى خدا است و اما براى ناملايمات دنيا مذموم است و آثار وخيمه دارد و موجب زوال عقل و حدوث جنون مىشود و بسا خودكشى مىكند و مورث صدور افعال قبيحه مىشود ، و اما تأسف آن هم دو قسم است اگر براى فوت امر دينى از عبادات و اعتقاديات باشد بسيار ممدوح است و حضرت موسى پس از اين مقدار زحمت كه اينها را از تيه ضلالت نجات داده و از تعديات فرعونيان خلاص نموده و داخل در ايمان كرده يك مرتبه از ايمان خارج شدند و تمام زحمات موسى را از بين بردند تأسف پيدا