زيادهروى ميكنند دوست نميدارد .
هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ
انشاء ايجاد و احداث بىسابقه است و جنّات جمع جنّة است كه از كثرت اشجار زمين باغ مستور است چنانچه جنين در رحم مستور است و جنّ از نظر انس مستور است .
معروشات از ماده عرش است جاى مرتفع مثل درخت مو كه بايد بتوسط داربست و نحو آنها ارتفاع پيدا كند و بر روى داربست قرار گيرد
وَ غَيْرَ مَعْرُوشاتٍ
كه به خودى خود رشد و ارتفاع پيدا مىكند مثل اغلب ميوهجات و النخل تخصيص بذكر براى اينست كه ارتفاعش بقدرى است كه زمين مسطور نميشود لذا اطلاق جنّة بر او نميشود تعبير بنخلستان ميكنند و الزرع زمين حاصلخيز كه كشتزارش ميگويند
مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ
هم از جهت طعم و هم از جهت خاصيت و الزيتون كه اغلب در كنار آب كشت مىشود مثل بيد و چنار و كبوته و نحو اينها و الرمّان چون اقسام مختلفه دارد بعضى شبيه بعضى و بعضى بر خلاف بعضى ، انار شيرين كه حلوش گويند و ترش كه حامضش نامند و ميخوش كه حلو و حامض است لذا ميفرمايد
مُتَشابِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ
و ذكر اين اقسام براى اظهار قدرت كه بر همه چيز قادر است و تعداد نعمت كه بنده بايد شكرگزار باشد و بيان دليل كه هر كدام دليل بارزى است بر وجود موجد آنها بلكه جزئيات هر يك دليل متقن است بر معرفت بارى .
برگ درختان سبز در نظر هوشيار * هر ورقش دفترى است معرفت كردگار
كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ
امر در مقام توهم حظر ظهور در ترخيص دارد يعنى مانعى ندارد اكل آنها بلكه ممدوح است چنانچه در حديث است
ان اللَّه يحب ان يؤخذ برخصه كما يؤخذ بعزائمه .
إِذا أَثْمَرَ
موقعى كه رسيد نگذارند ضايع و فاسد شود كه تبذير مال است