( پينهكى ) و قريب به حال نوم و يك طائفه از شما كه مؤمنين حقيقى باشند در اثر اين امنيّت و نعاس بخواب رفتند و طائفه ديگر كه مسلمانان ظاهرى بودند و اسلام آنها حقيقت نداشت مهموم و مغموم گردند نفوس خود را و گمان بد بردند به خدا كه وعده فتح و فيروزى داده بود مثل گمان جاهلية كه اعتماد به خدا نداشتند ميگويند آيا براى ما از فتح نصيبى هست بگو كارها تمام بدست خدا است اينها مخفى مينمايند در نفوس خود امورى كه براى تو كه پيغمبر هستى ظاهر نميكنند ميگويند اگر فتح و ظفر نصيب ما بود اين اندازه تلفات نميداديم در غزوه احد بگو به آنها كه اگر در خانههاى خود مىمانديد هر آينه مؤمنى كه مقدر شده بود كه بمقام شهادت نائل شوند آنها مبارزه ميكردند و بفيض شهادت ميرسيدند و بآرامگاه خود نائل ميشدند ( بود و نبود شما فائده نداشت ) فائده و نتيجه آمدن شما براى امتحان شما بود كه منافق با مؤمن حقيقى امتياز پيدا كند شما كه فرار كرديد و گمان بد برديد باطن شما ظاهر شود و آنها كه از روى حقيقت قيام كردند از شما جدا شوند با اينكه خداوند عالم است به باطن هر كسى .
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ
مراد از انزال قذف در قلوب است
مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ
مراد جنس غم است كه در آيه قبل فرموده غمّا بغمّ و كلمه ثمّ براى تراخى است و مراد پس از خاتمه جنگ و ورود مدينه است .
امنة ذهاب مشركين به طرف مكه نعاسا حالت قريب بنوم و بدل امنة است ، اشاره به اينكه امن موجب نعاس شد زيرا آدم خائف حالت نوم به او دست نميدهد
يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ
يعنى ينام . و مراد از اين طائفه كسانى هستند كه اضطراب خيال ندارند و بوعدههاى الهى ايمان دارند و با كمال امنيت بخواب راحت رفتند و طائفة و طائفه ديگر كه اطمينان بوعده الهى نداشتند و اضطراب خيال داشتند