بشما اصابت شده و خداوند خبير است به آنچه عمل ميكنيد .
إِذْ تُصْعِدُونَ
كلمه اذ متعلق بجمله
وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ
يعنى عفو الهى زمانى بود كه شما اين معصيت بزرگ را مرتكب شديد ، صعود مقابل حبوط است بمعنى بالا رفتن است چون ميدان جنگ در احد پائين كوه بوده و اينها موقعى كه فرار كردند در درههاى كوه بالا ميرفتند كه خود را بيك پناه گاهى محفوظ دارند
وَ لا تَلْوُونَ
توجه نميكرديد و وقوف نمىنموديد .
على احد بر احدى از مقيمين در ميدان حرب .
وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ
پيغمبر شما را دعوت ميفرمود و ندا ميداد كه من كشته نشدهام بيائيد كمك كنيد تا فتح و فيروزى نصيب ما گردد .
فَأَثابَكُمْ
ثواب مقابل عقاب است و اينجا مناسب بود كه بفرمايد معذّب كرد و عقاب فرمود شما را لكن از باب تعريض است نظير
فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ
كه انذار است تعبير ببشارت فرموده تعريضا و اين تعبيرات در لسان ماها هم هست كسى كه بسزاى عملش برسد مىگوييم خوب اجر و مزد تو را دادند .
غمّا بغمّ بعض مفسرين در اين جمله گفتند غمّ اول عدم استفاده غنائم بوده و غمّ ثانى قتل و جراحت ، و بعضى گفتند غمّ اول غم مسلمين بوده در احد و ثانى غمّ مشركين در بدر ، و لكن هر دو تفسير به نظر نميآيد بخصوص دوم كه هيچ مناسبت ندارد بلكه ظاهر اينست كه مراد غموم وارده بر مسلمين بوده يكى بعد از ديگرى از خبر دروغ كه شنيدند پيغمبر كشته شده و قتل مثل حمزه و سائر شهداء احد و جراحات وارده بر مجاهدين و شكست خوردن آنها و ذهاب اموال آنها و خوف و بيم از مشركين و حيرت و سرگردانى اينكه كار بكجا ميكشد و چه بسر آنها ميآيد و مشركين با آنها چه معامله ميكنند و امثال اينها .
لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ
بعضى گفتند لام لكيلا متعلق است ايضا