عناد و لجاج و عصبيت بوده البته قبول هدايت نميكند و هدايت نميشود و لو فاعليت فاعل از هر جهت تمام باشد .
قَوْماً كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ
آيه عام است و لو شأن نزولش در مورد شخص خاصّى باشد چنانچه در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده كه در مورد حارث بن سويد بن صامت انصارى بود كه محذر بن زياد بلوى را بحيله و مكر كشت و فرار كرد و بكفار مكه ملحق شد و شامل هر دو قسم مرتد ملى و فطرى مىشود ، و بعضى مفسرين توهّم كردند كه ايمان ايمان ظاهرى بوده نه باطنى و لكن خلاف ظاهر است زيرا اين منافق مىشود نه مؤمن و آيه ميفرمايد
بَعْدَ إِيمانِهِمْ
وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ
بيان ايمان است كه حقيقت ايمان همان شهادت بحقانيت پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و تصديق بجميع ما جاء به النبى است .
وَ جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ
يعنى امور واضحه روشن كه جاى ريب و شكى در آنها نباشد بمشاهده معجزات و نزول آيات و مشاهده حالات و اخلاق نبىّ اكرم و البته چنين آدم بسيار فرق دارد با آن كفارى كه مشاهده معجزات و اخلاق نبىّ صلّى اللَّه عليه و آله و سلم را نكردند و آيات را استماع ننمودند .
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
كسى كه دانسته و فهميده به خود ظلم كند و خود را در معرض عذاب ابدى درآورد قابليت هدايت ندارد و خدا او را هدايت نميفرمايد .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 87 ]
أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ ( 87 )
اين قوم كفار بعد از ايمان كه قابليت هدايت ندارند جزاى آنها لعنت خدا و ملائكه و جميع ناس بالتمامى است .