بان اخذ العهد بذلك على قومه ) .
فَمَنْ تَوَلَّى
كسانى كه از اين معاهده اعراض نمودند و برگشتند و پشت پا زدند به اين ميثاق و نقض عهد كردند چنانچه معنى تولّى همين است در قرآن در موضوع حضرت موسى در موقعى كه عصى اژدها شد ميفرمايد
وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ
نمل آيه 10 و آيات ديگر .
بعد ذلك بعد از عهد و ميثاق محكم
فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
فسق در اينجا مرتبه شديده كفر است چون فسق بمعنى كار قبيح و زشت و فحشاء است و البته نقض عهد الهى با اين همه تأكيدات و اينكه مقصود مهمّ از ارسال رسل بوده بسيار قبيح و زشت است و اينها از ساير طبقات كفار با اين هم بشاراتى كه به آنها داده شده بمراتب بدتر و عقوبت آنها شديدتر است بالاخص علماء و دانشمندان آنها كه از كتب خود اين بشارات را درك كردند و حقانيت پيغمبر اسلام را فهميدند و از روى لجاج و عصبيت و حبّ رياست و علاقه بزخارف دنيوى انكار كردند .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 83 ]
أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ( 83 )
آيا پس از اين همه تأكيدات و ادله و براهين غير دين حقّه الهيه را طلب ميكنند و حال آنكه از براى خدا اسلام آورده هر كس كه در آسمانها و در زمين هست چه بطوع و رغبت و چه از روى كره و بى ميلى و بسوى خدا است بازگشت آنها
أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ
همزه استفهام انكاريست يعنى نبايد غير دين خدا را طلب نمود ، و اين جمله شامل تمام اديان باطله مىشود زيرا دين خدا منحصر