برخوردار و بهرهمند گردد و متاع و متعه عبارت از آن چيزى است كه از آن برخوردار و بهرهمند ميشوند و در اينجا بمعنى اعطاء بهرهء بزنان مطلقه غير مدخوله است كه مهر آنان معين نشده كه طلاق دهنده بايد به اندازه وسع خود و شئون زن مطلقه بدهد لذا ميفرمايد :
عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ
يعنى غنى متمكن به اندازه وسع و فقير و تنگدست به مقدار وسع و طاقتش تمتيع كند و از فقيه روايت شده كه «
انّ الغنى يمتع بدار او خادم و الوسط بثوب و الفقير بدرهم او خاتم
» و
مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ
متاعا يا مفعول است براى متعوهن و يا مصدر است براى تأكيد آن و تمتيع بمعروف يعنى مطابق عرف و شئون طرفين كه نه اسراف و زياده روى شود و نه بخل و حق برى گردد .
حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
حقا يا صفت براى متاعا است و يا مصدر محذوف العامل است يعنى متعهء ثابت يا سزاوار است بر نيكوكاران ، و يا اين تمتيع بر نيكوكاران ثابت و سزاوار گرديده است .
و در اينكه تمتيع زن مطلقه غير مدخوله واجب است يا مستحبّ اختلاف است و اين جمله اخير ظاهر در استحباب است زيرا اين تمتيع را نوعى از احسان زوج نسبت بزن شمرده است .
و نظير اين آيه ، آيه شريفه در سوره احزاب است كه ميفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَما لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَها فَمَتِّعُوهُنَّ وَ سَرِّحُوهُنَّ سَراحاً جَمِيلًا
« 1 » و امّا زن مطلقه غير مدخوله كه مهر او معين شده باشد بايد نصف آن را بدهد چنانچه در آيه بعد از اين آيه ذكر مىشود .
هامش
( 1 ) - سوره احزاب آيه 49