و ثانيا بر فرض كه مشركات شامل اهل كتاب هم بشود لفظ نكاح در آيه بقره ظهور بدوام دارد و در آيه مائده لفظ نكاح نيست و مجرد حلّيت ذكر شده و در مقام بيان حلّيت هم نيست كه اطلاق داشته باشد بلكه فى الجمله اثبات حلّيت مىكند و قدر متيقن آن عقد انقطاعى است مخصوصا بقرينه
إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ
كه باجر و مزد تعبير نموده و اگر گفتيم آيه بقره مطلق است و انقطاع را هم شامل مىشود آيه مائده مقيد آن اطلاق خواهد شد و امّا راجع بقسمت دوم آيه كه تحريم ازدواج زن مسلمان بمرد مشرك باشد آيه مائده هم دلالتى بر خلاف آن ندارد .
و امّا آيه ممتحنه قسمت اول آن كمال صراحت دارد بر اينكه زن مؤمنه را بمرد كافر نميتوان داد و زنان كفار اگر مسلمان شدند نبايد به طرف شوهران كافرشان برگردند و اين قسمت با آيه بقره كمال موافقت دارد و با آيه مائده نيز منافاتى ندارد .
و امّا جمله
وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ
ممكن است نهى از بقاء بر ازدواج سابق زنان كافره اعم از مشركه يا كتابيه باشد چنانچه از تفسير قمى ره از حضرت باقر عليه السّلام در ذيل اين آيه روايت شده «
من كانت عنده امرأة كافرة يعنى على غير ملة الاسلام فليعرض عليها الاسلام فان قبلت فهى امرأته و الّا فهى بريئة منه فنهى اللَّه ان يمسك بعصمتها
» و بنا بر اين ظهورى در منع ازدواج ابتدايى كتابيه ندارد .
و بالجمله آنچه مستفاد از مجموع آيات مىشود اينست كه زن مؤمنه را نميتوان بمرد كافر تزويج نمود خواه مشرك باشد يا اهل كتاب ، و همچنين زن كافره به عقد دائم نميتواند مسلمان تزويج كند چه مشركه باشد و چه كتابيه ، و زن مشركه را به عقد انقطاعى هم نميتوان گرفت ولى تنها زن كتابيه را مرد مسلمان