« و اليتامى » مراد اطفال بى پدرند و اين كلمه شامل ايتام سادات و غير سادات مىشود .
« و المساكين » مراد مطلق فقراء است اگر چه مسكين كسى را گويند كه حال او بدتر از فقير باشد ولى گفتهاند « الفقير و المسكين اذا اجتمعا افترقا و اذا افترقا اجتمعا » يعنى هر جا هر دو لفظ گفته شود معنى آنها با هم فرق دارد و هر جا بتنهايى ذكر شوند هر دو معنى را شامل مىشود .
« و ابن السبيل » مراد كسانى هستند كه از وطن خود دور افتاده و دسترسى بمال خود در وطن نداشته باشند .
« و السائلين » مراد گدايانى هستند كه سؤال ميكنند كه بعنوان صدقه بايد به آنها بذل شود مشروط به اينكه سائل به كف و متجاهر بفسق نباشند .
« و فى الرقاب » رقبة بمعنى گردن و رقاب جمع آنست ولى مراد از رقاب غلامان و كنيزان ميباشند و صرف مال درباره آنها سه قسم است : يكى آنكه آنها را بخرند و آزاد كنند كه عتق رقبة از عبادات بسيار بزرگ و در مواردى واجب است ، ديگر اينكه مكاتبه شده باشند و از عهده اداء مال الكتابة برنيامده به آنها كمك كنند تا آزاد شوند ، سيم آنكه مواليان آنها در نفقه آنها قصور يا تقصير كنند و آنان در مضيقه باشند به آنها كمك شود .
وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ
شرح اين دو جمله در اول سوره گذشت « 1 »
وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا
بيان قسمت سوم از برّ است كه اخلاق فاضله باشد و دو بخش از آنها كه يكى وفاى بعهد و ديگر صبر باشد ذكر ميفرمايد و عهد شامل عهد با خدا مانند نذر ، عهد ، قسم ، اقرار و شهادت و التزام بالوهيت او و عهد با پيغمبر و امام بنبوت و امامت و عهد با مسلمانان در معاملات و ازدواجها و
هامش
( 1 ) - مجلد اول ص 150