وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ
قرار دادن كشتى را از آيات خدا شناسى با اينكه بحسب ظاهر از مصنوعات دست بشر است ممكن است به دو جهت باشد : اول اينكه مصنوعات بشر اگر چه بدست او ساخته و براى انتفاع از آن آماده ميگردد ولى اگر دقت شود بوسيله بشر تنها تغيير شكل و تركيب و تاليفى حاصل مىشود ولى ايجاد مواد آن و قرار دادن خواص آن و اعطاء فكره قدرت ببشر همه از قدرت كامله حق است كه اگر پاى يكى از آنها لنگ شود كار بشر مختل ميگردد .
و ديگر اينكه مصنوعات بشر در عين حال كه فعل او و در تحت اراده و اختيار اوست مستند بپروردگار عالم و خالق و آفريدگار جهان است و بشر در انجام كارى در اين عالم مانند ساير اسباب و وسائطى است كه خداوند در نظام اين عالم قرار داده كه بقاء ذات و فعل آنها باراده و اختيار حق تبارك و تعالى است و مسبب الاسباب و موجد و مؤثر حقيقى اوست و اين كلام با فاعل مختار بودن بشر منافات ندارد چنانچه توضيح آن در صفحات اين كتاب ذكر شده است
وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ
مراد از سماء جهت بالا است چنانچه گذشت و باران بوسيله بخاراتى است كه از دريا متصاعد شده و در فضاى بالا متراكم ميگردد و به صورت ابر در آمده و بتوسط باد در اطراف زمين منتشر مى گردد و در اثر اصطكاك با يكديگر توليد رعد و برق نموده و بالاخره در اثر تنزل درجه حرارت تبديل به آب و متقاطر شده و به صورت باران فرود ميآيد و يا منجمد شده و به صورت برف و تگرگ نازل مىشود و بواسطه باران گياهها روئيده شده و جنبندهها در زمين منتشر ميشوند چنانچه ميفرمايد :
فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ
و همه باراده و مشيت پروردگار و قدرت و حكمت اوست .