شمس و كواكب و نحو اينها نيز نميشود براى اينكه آنان نيز اينها را مخلوق خدا ولى مؤثر در عالم ميدانند ، بنا بر اين تنها شامل كسانى مىشود كه در عرض خدا خدايانى قائل هستند و عبادت آنها را در عرض عبادت خدا ميدانند و از اينجهت به « من » تبعيضيه تعبير فرمود ، و محبت آنها را هم در عرض محبت خدا مىپندارند
يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ
و معلوم است كسى كه مثل براى خدا فرض كند خدا را نشناخته و محبت او نسبت به خدا محبّت ناقصى است و امّا مؤمن به خدا كه ذات مقدس حق را از همه عيوب و نواقص منزه و او را واجب الوجود و مستجمع جميع كمالات و صفاتش را عين ذات ميداند و شريك و عديل و مثل و مانندى براى او نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال و عبادت قائل نيست محبتش نسبت به حق بيشتر و شديدتر است بلكه هر چه را دوست دارد براى دوستى خدا و اطاعت اوامر اوست حتى پيغمبران و اوصياء و اولياء و مؤمنين و پدر و مادر و اقارب را براى خدا دوست ميدارد ، از اينجهت ميفرمايد
وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ
وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ
جواب لو در آيه محذوف است و ( ان القوة للَّه ) مفعول يرى است و
أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ
عطف به مفعول است و معنى اينست كه اگر ستمكاران يعنى كسانى كه شريك و ندّ براى خدا قائل شدند بمفاد
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
يا مطلق ستمكاران از ظالمين بنفس و غيره .
موقعى كه عذاب الهى را مشاهده ميكنند به بينند كه همه قوّة و قدرت و نيرو براى خداست و كسانى را كه شريك خدا قرار داده ضعيف و عاجز و ذليل حق هستند و به بينند كه خدا سخت عذاب كننده است هر آينه از گمراهى و اشتباه خود دست برميدارند و براى خدا شريك قائل نميشوند .
و شديد صفت خداست يعنى سخت شكنجه دهنده چنانچه مىفرمايد :