و قيد
مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ
ظاهرا اشاره باينست كه منشأ اين حسد ، حقد و عداوت و عصبيت و عناد و رذائل نفسانى كه در قلوب يهود مكمون است و منشأ خارجى ندارد ، بنا بر اين متعلق بحسدا مىباشد نه متعلق بودّ چنانچه بعضى مفسرين گفتهاند ، و بعضى گفتند اين جمله ردّ بر يهود است كه نسبت معاصى را به خدا ميدهند و خداوند در مقام تكذيب آنان ميفرمايد اين حسد منسوب و مستند به خود آنهاست ، و اين سخن درست نيست زيرا يهود بنصّ قرآن تفويضى هستند
قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ
« 1 » و اين عقيده جبريه است .
مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ
يعنى اين آرزو و تمناى ارتداد مسلمين را بعد از آن ميكنند كه حق براى آنها ثابت شده و فهميدهاند كه رسالت نبى اكرم و دين اسلام از جانب خداوند تبارك و تعالى است و البته تا اين معنى براى آنها ثابت نشده باشد جاى حسد نيست زيرا حسادت در موقعى صادق آيد كه ببيند محسودش متنعم بنعمتى است و او تمناى زوال آن را بكند و اگر نعمتى نهبيند حسد موردى ندارد .
فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
مفسرين گفتند اين آيه بآيات قتال منسوخ شده مانند
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ
الاية « 2 » و
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
« 3 » و خبرى در مجمع البيان از حضرت باقر عليه السّلام روايت كرده كه فرموده «
لم يؤمر رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بقتال و لا اذن له فيه حتى نزل جبرئيل بهذه الاية ( اذن للذين يقاتلون بانهم ظلموا ) و قلّده سيفا
» ولى ظاهرا مفاد آيه بقرينه
حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
نظر به اين معنى دارد
هامش
( 1 ) - سوره مائده آيه 69
( 2 ) - سوره توبه آيه 29
( 3 ) - سورة التوبة آيه 5