كافى براى ادراك و انجام دادن افعال و مصالح آنها نيست ، چنانكه مىبينيم . « 1 »
قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ . . .
. « 2 »
مؤلف : [ چند قول را در تصوير دو احيا و دو اماته نقل مىكند كه يكى قول سدّى و جمعى از مفسّران و مختار بلخى است و مؤلّف آن را اصحّ دانسته است . اين قول عبارت از اين است كه : ] بميراندى ما را در دو نوبت : نوبت اوّلى نزد انقضاى آجال و نوبت ثانى در قبر بعد از زنده گردانيدن براى سؤال . و زنده گردانيدى ما را دو بار :
بار اوّل در قبور و دوم در وقت نشور و سپس دليل اصحّ بودن آن اين است كه منقول از اهل بيت عليهم السّلام و قضيّهء فاطمه بنت اسد است .
علّامه شعرانى : اين آيه و تفسير اهل بيت عليهم السّلام كه زنده كردن مردگان در قبر براى سؤال و جواب و زنده كردن آنان را در قيامت براى ثواب و عقاب در يك سياق آورده است ، نبايد دليل آن قرار داد كه عالم قبر و قيامت هردو در يك نشئه هستند ؛ چون اگر برزخ نشئهء ديگر باشد و قيامت نشئهء ديگر و دنيا نشئهء غير آندو باز مىتوان اين سه نوع حيات را در يك سياق جمع كرد و معنى حيات در هر سه مشترك است . « 3 »
فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ
. « 4 »
مؤلف : در خبر آمد كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله گفت : مرده در گور خفيق نعل آنانكه از جنازهء او بازمىگيرند بشنود و آن كسى كه دست بر خاك او نهد براى زيارت ، چون دست بر هم نهد و بيفشارد ، بشنود .
علّامه شعرانى : اگر گويى : نقل صوت به تموّج هواست و ميان ميّت و خارجيان از
هامش
( 1 ) . همان ، ص 434 .
( 2 ) . مؤمن ( 40 ) آيهء 11 .
( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 133 .
( 4 ) . مؤمن ( 40 ) آيهء 11 .