معنى گردش اوست ، بلكه فانى و پراكنده شدن است . « 1 »
فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا
. « 2 »
مؤلف : و نيابى مر سنّت خداى را گردانيدنى ؛ يعنى هيچكس عقوبت الهى را از مكذّبان و ماكران به ديگرى حواله نتواند ساخت .
مرحوم شعرانى : بعضى طبيعيّان عصر ما گويند : سنّت الهى جارى است كه هيچ كار بىاسباب طبيعى نباشد ؛ مثل روييدن گياه بهسبب باران . و اگر كسى مدّعى شود در كف دست خود گياهى رويانيد : تكذيب بايد كرد ؛ چون بر خلاف سنّت الهى است و همچنين ساير خوارق عادات .
و ما در محلّ خود ثابت كردهايم كه غير از اسباب طبيعى ، اسباب روحانى نيز موجود است و خوارق عادات بر خلاف سنّت الهى نيست و نيز بعض جهّال پندارند همچنانكه در امم پيشين پيغمبر فرستاد و اديان را نسخ كرد و اين سنّت الهى است ، پس از اين هم خواهد شد . و جواب اين است كه اين سنّت ناظر به عذاب امّتهاى سابق است كه فى الجمله در اين امّت جارى است نه با تمام جهات ؛ چون خداوند امّت مرحومه را مانند آنها مستأصل نخواهد كرد و نيز دربارهء نبوّت صحيح است كه پيغمبرى نخواهد آمد . « 3 »
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما كَسَبُوا ما تَرَكَ عَلى ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ . . .
. « 4 »
مؤلف : ابو حمزهء ثمالى مىگويد : معنى آيه اين است كه حقّ تعالى به شومى گناه آدميان باران را بازگيرد و تا همهء جانوران بميرند .
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 256 .
( 2 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 43 .
( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 465 .
( 4 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 45 .