به چيزى تكيه ندارند ، چرا به پايين نمىافتند . خداوند نفرمود : آنها را از افتادن نگه مىداريم ؛ چون دانشمندان مىدانند كه در فضا بالا و پايين حقيقى - چنانكه مردم پندارند - موجود نيست و فرمود : خداوند آسمان و زمين را نگاه مىدارد از اينكه از مكان خود به در برند . و اين در علم نجوم ثابت شده است كه همهء كرات در مكانى كه دارند نسبت به يكديگر يك بعد ثابت دارند و هرگز از مكان معيّن خود جزئى تخلّف نمىكنند ، چنانكه فاصلهء هر كوكبى را از كوكب ديگر در يك دوره اندازه گرفته باشند ، بعد از هزار سال هم فواصل همان خواهد بود . « 1 »
إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً
. « 2 »
مؤلف : كه خداى تعالى بردبار است و آمرزندگار . مغيره روايت كرد از ابراهيم كه يكى از جمله اصحاب عبد اللّه مسعود از نزد او برفت به كعب الاحبار تا از او علم آموزد . چون بازآمد ، عبد اللّه او را گفت : بيار تا چه آموختهاى از كعب ؟ گفت : شنيدم كه مىگفت : آسمان بر قطبى مىگردد . چون قطب آسيا و آن قطب بر دوش فرشته است .
عبد اللّه گفت : تو بايستى تا رحلت كنى و اين علم بياموزى ، دروغ گفت كعب و او جهودى رها نكرده است . خداى تعالى گفت :
إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا
« 3 » و اگر آسمان برگردنده بودى ، زائل بودى أي من مكانهما و دوره على القطب يلزم منه زواله .
علّامه شعرانى : ربط اين دو صفت با اوّل اين آيه آن است كه زوال آسمان و زمين عذاب است بر خلق و خداوند حليم عذاب آنها را نخواسته است .
عبد اللّه با كمال وثاقت معصوم نبود و كلام او حجّت نيست و زوال آسمان نه بر
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 461 .
( 2 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 41 .
( 3 ) . همان ، آيهء 40 .