متابعت كتاب بر سه قسمند : اوّل آنكه مخالفت كرد . دوم آنكه ميانرو بود نه مخالفت تامّ كرد و نه اطاعت كامل . و سيم آنكه اطاعت كامل كرد . و در همهء خصال مثل سخاوت و شجاعت ، اين سه دسته موجودند . « 1 »
إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
. « 2 »
علّامه شعرانى : الظاهر أنّ المراد بالأرض هنا الكرة الأرضيّة و في أكثر المواضع المراد القطعات أو السطح الظاهر من الماء . و الآية تدلّ على أنّ الأرض معلّقة في الفضاء غير موضوعة علي شيء كالسموات . « 3 »
مؤلف : گفت خداى - جلّ جلاله - : آسمان و زمين مىدارد از آنكه زائل باشد .
علّامه شعرانى : همچنانكه اصل خلقت ممكنات به قدرت و ارادهء خداست ، نگاهدارى آن هم به اراده و قدرت اوست ، نه مانند بنّا كه چون هلاك شود ، خانهء ساخته او به جاى ماند . بلكه مثل خلقت مثل نور خورشيد است كه بىخورشيد نور نماند و نور او با او برود ، الّا آنكه خورشيد اراده و اختيار در افاضهء نور ندارد و خداوند اراده دارد و اگر خواهد فيض ندهد و همهچيز پراكنده كند . « 4 »
مؤلف : به درستى كه حضرت ايزد - سبحانه و تعالى - نگاه مىدارد آسمانها و زمين را بدون علاقه و عماد و بدون ستون و شداد ، بلكه به محض قدرت بالغه به جهت كراهت آنكه زايل شوند از اماكن خود ؛ چه ممكن را در حال بقا ناچار است از نگاه دارنده .
علّامه شعرانى : خداوند به عبارت مردم تعبير نفرمود ؛ چون عامّه پندارند هر جسمى بايد به طرف پايين سقوط كند و تعجّب مىكنند از اينكه آسمان يا زمين كه
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 452 .
( 2 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 41 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 411 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 255 .