قبول نكند بىعمل و هيچ عمل قبول نكند بىنيّت .
و أنشد أبو القاسم الجيتي :
لا يتمّ المقال إلّا بفعل * كلّ قول بلا فعال هباء
إنّ قولا بلا فعال جميل * كنكاح بلا وليّ سواء
اين بيتها بر مذهب شافعى بنا كرده است كه لا نكاح إلّا به ولىّ مرشد و شاهدى عدل .
علّامه شعرانى : گفتار جز با كردار تمام نشود و هر گفتار كه بىكردار باشد ، بيهوده است . گفتار بىكردار نيك ، مانند زن گرفتن بىدستور ولىّ است .
شافعى گويد : « 1 » زن در امر نكاح مانند سفيه در امر اموال خود محتاج به ولى و قيّم است و اگر عاقلترين زنان روزگار چند بار هم شوهر كرده باشد ، بىآنكه ولىّ او را به عقد مردى درآورد ، عقد او صحيح نيست . و اگر پدر و برادر و ولىّ ندارد ، بايد نزد حاكم شرع رود و حاكم او را عقد كند ، با آنكه تصرّفش در اموال خود صحيح باشد . و اتّفاق علماى اهل بيت بر خلاف قول اوست ، و كلام رسول صلّى اللّه عليه و آله را كه فرمود : « لا نكاح إلّا بولي » خاصّ به نكاح دختر بكر دانند كه پدر يا جدّش زنده باشند نه مرد و نه ثيّب و نه بكر بىپدر . چون اشهر افراد نكاح بكر است و لفظ مطلق را حمل بر اظهر و اشهر بايد كرد . ابو حنيفه « 2 » بر خلاف كلام رسول صلّى اللّه عليه و آله نكاح دختر بكر را بىاذن پدر جايز شمرده است و روايت اهل بيت بر خلاف او دلالت دارد . « 3 »
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ
. « 4 »
مؤلف : و قيل : أراد به آدم عليه السّلام نفسه .
هامش
( 1 ) . موسوعة الامام الشافعى كتاب الام ، ج 5 ، ص 39 - 45 ، كتاب النكاح ، لا نكاح إلّا بولى .
( 2 ) . شيخ طوسى ، خلاف ، ج 4 ، ص 251 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 236 .
( 4 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 11 .