در وجود آنان شكّ نبايد داشت . و بعضى گويند : ملائكه چيز ديگر است و عقول ديگر .
و حقّ آن است كه اين هردو يكى است ، هرچند كه در صفات و حالات آنها اختلاف داشته باشند . و اگر كسى گويد : خداوند چرا خود مباشر كارها نشد ، گوييم :
حكما گويند : « الواحد لا يصدر عنه إلّا واحد » ، و اهل شرع گويند : او خود مصلحت چنين دانست كه هر كار را به فرشته گذارد . و اللّه العالم . و بر ما ثابت است كه موجوداتى كاملتر از ما در عالم غيب هستند كه به ما الهام مىكنند ، چونانكه از تتبّع رؤياهاى صادقه دانستهايم . « 1 »
مؤلف : عبد الرحمن بن ثابت گفت : تدبير كار دنيا چهار فرشته مىكنند : جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و ملك الموت . امّا جبرئيل موكّل است بر بادها و لشكرها ، و امّا ميكائيل موكّل است بر قطرهء باران و نبات و زمين ، و اسرافيل فرمان خداى به ايشان مىرساند ، و امّا ملك الموت موكّل است به قبض ارواح .
علّامه شعرانى : قول عبد الرحمن بن ثابت حجّت نيست و حقّ آن است كه حدّى براى شمارهء آنان قائل نشويم . و مشّائيان كه عقول را ده گفتند ، مقصودشان انحصار نيست و اشراقيان كه انوار قاهره را بىحدّ و حصر دانستند ، به حقّ نزديكترند و بايد علم آن را به خدا واگذار كرد . و چهار فرشتهء معروف منافى آن نيست كه فرشتگان بسيار به فرمان هريك باشند . « 2 »
يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ
. « 3 »
مؤلف : روزى كه بجنبد جنبيدنى . مراد اجرام ساكنهء ارض و جبالند كه به شدّت تمام به لرزه در آيند .
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 10 ، ص 138 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 384 .
( 3 ) . نازعات ( 79 ) آيهء 6 .