بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أَمامَهُ
. « 1 »
مؤلف : ابن كيسان گفت : مراد به فجور ظهور است ؛ يعنى مىخواهد تا احوال قيامت ظاهر شود او را در دنيا تا آنچه به خبر مىشنود ، معاينه بيند .
علّامه شعرانى : معنى كه ابن كيسان گفت ، با آيت بعد مناسبتر است كه فرمود :
يَسْئَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيامَةِ
. « 2 » مىخواهد آينده را آشكار بيند و مىگويد : قيامت كى خواهد بود . باوجود غوطهور بودن در دنيا و حجابهاى مادّى ، ديدن آخرت ممكن نيست . وقتى كه اينها از پيش انسان شكافته شود ، آن عالم ديده مىشود . « 3 »
مؤلف : يا آنكه فجور بهمعناى كذب باشد ؛ يعنى دروغ گويد و تكذيب نمايد آنچه او را در پيش است از بعث و حساب .
علّامه شعرانى : شايد مراد آن باشد كه انسان مىخواهد همهچيز آخرت را در پيش چشم خود در همين جهان مشاهده كند
لِيَفْجُرَ أَمامَهُ
؛ يعنى شكافد پيش روى خود ، چنانكه جاى ديگر فرمود :
أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ
. « 4 »
إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ
. « 5 »
مؤلف : آن روز هيچ قرارگاه نباشد ، مگر با خداى .
علّامه شعرانى : از مجموع آيات قرآن معلوم مىشود كه عالم آخرت به خداوند نزديكتر است از دنيا و هميشه مىفرمايد در آخرت سوى خدا بازمىگرديد . و اين نزديكى مكانى نيست ، بلكه رفع حجاب دنياست و پيدا شدن حقيقت آخرت . « 6 »
هامش
( 1 ) . قيامت ( 75 ) آيهء 5 .
( 2 ) . همان ، آيهء 6 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 326 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) آيهء 21 .
( 5 ) . قيامت ( 75 ) آيهء 12 .
( 6 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 327 .