مىروياند ، گرچه مىتواند . و هم نفرمود : باران تأثير دارد بىارادهء او . بلكه طبيعت پيش ارادهء حقّ مانند ارّه است در دست نجّار . و خواصّ علماى طبيعت پندارند اگر سبب طبيعى هرچيز معلوم شد ، ديگر ارادهء حق لازم نيست ، و عوامّ پندارند اگر كارها به ارادهء اوست ، بايد انكار سبب كرد . و خداوند فرمود : كار به اسباب است و اسباب به ارادهء مسبّب الاسباب . « 1 »
أَمَّنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ
. « 2 »
مؤلف : يا كيست كه ابتدا خلق آفريند ، آنگه اعاده كند .
علّامه شعرانى : خواجهء طوسى در تجريد و علّامهء حلّى « 3 » در شرح آن گفتهاند : اعادهء معدوم جائز نيست و آنكه اعاده مىشود ، مثل معدوم است نه عين آن در چيز مادّى و غيرمادّى . چيزهايى كه مادّه دارد و صورتش تغيير مىكند و معدوم صرف نمىشود ؛ چون مادّهء آن باقى است . وقتى صورت تازه بر آن طارى شود ، مىتوان گفت : عين مادّهء اوّلى است [ كه ] در صورت ديگر اعاده داده شده است . « 4 »
قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
. « 5 »
مؤلف : بگو : بياريد حجّت روشن خود را بر آنكه كسى غير اللّه تعالى بر اينها قدرت دارد ، اگر هستيد راستگويان در آنكه الهى ديگر هست .
علّامه شعرانى : اين آيه دلالت دارد بر آنكه دعوى بىبرهان از كسى پذيرفته نيست و مرحوم مجلسى رحمه اللّه در كتاب حقّ اليقين فرموده است : ايمان به ظنّ و تقليد كافى است .
و ما اين سخن را از ايشان نمىپذيريم ؛ زيرا كه در هيچ عهد شنيده نشد يك تن مشرك
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 47 .
( 2 ) . نمل ( 27 ) آيهء 64 .
( 3 ) . كشف المراد ، ص 425 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 416 .
( 5 ) . نمل ( 27 ) آيهء 64 .