علّامه شعرانى : اين بروج به اصطلاح منجّمان است كه مردم عربستان نيز اندكى از آن آگاه بودند ، و از اين جهت خداوند استدلال فرمود بر قدرت خويش . هيچچيز براى آنكه انسان در عظمت پروردگار تدبير كند ، بهتر از تأمّل در ستارگان نيست ، و هرچه خردمندان جهان بيشتر در آن تفكّر كردند ، عظمت آنها را بيش از آن يافتند كه پيشتر مىدانستند . « 1 »
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً
. « 2 »
مؤلف : و اوست آن كسى كه به حكمت تامّه گردانيد شب و روز را خداوند اختلاف .
علّامه شعرانى : بعضى كرات گرد خود مىگردند ، مانند زمين ، و بعضى نمىگردند ، مانند ماه ، و نتيجهء گردش اين است كه همهء اطراف زمين مقابل خورشيد قرار مىگيرد به نوبت و تدريج . و اگر زمين نمىگشت ، مانند ماه بود كه هميشه يك روى آن به زمين است ، زمين هم يك روى آن دائما به خورشيد بود و نصف آن هميشه گرم و روشن بود و مىسوخت و يك روى آن هميشه تاريك و سرد و حيوان و نبات در آن نمىزيست . منزّه است خدايى كه زمين را به گردش درآورد تا روز و شب به نوبت آيند كه :
الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً
. « 3 »
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
. « 4 »
مؤلف : انفاق ايشان ميان اسراف و اقتار است ايستاده ؛ يعنى طريقهء اعتدال و عدالت كه بناى احكام شرع بر آن است ، مرعى داشتند .
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 414 .
( 2 ) . فرقان ( 25 ) آيهء 62 .
( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 415 .
( 4 ) . فرقان ( 25 ) آيهء 67 .