او كه در آن زمان ، يعنى قيامت . الآن حفظ از آن انتزاع نمايد و بر زمين افتد .
علّامه شعرانى : تسخيرگاه به اسباب ظاهرى است گاه به اسباب روحانى ؛ چنانكه كشتى را مسخّر انسان ساخت به اسباب ظاهرى ، به اينكه عقل به او داد تا كشتى ساخت و بادبان مهيّا كرد و باد فرستاد كه به امر خدا كشتى را در دريا مىبرد .
نگهدارى آسمان از افتادن شايد به اسباب طبيعى باشد ، مانند تسخير كشتى و شايد به اسباب روحانى باشد و به مقتضاى عقايد اهل عصر ما اجسام و كرات آسمانى ميل دارند به هبوط به تجاذّب ، امّا حركت دورانى آنها كه معلوم نيست به چه سبب در آنها ايجاد شده ، مانع افتادن آنهاست و هرگاه خدا خواهد و اين قوّهء گريزان از مركز از آنها زائل شود ، شايد بيفتد . « 1 »
مؤلف : و آسمان را نگاه مىدارد از آنكه بر زمين افتد ، مگر به فرمان او .
علّامه شعرانى : چنانكه در جاى ديگر هم گفته شد ، گاه مراد از آسمان جسمانى است و گاه عالم روحانى و مجرّدات . و در اينجا مراد قسمتى از اجسام جوّ است كه شايد در حركات خود مجذوب زمين گردد و اگر بر زمين افتد و تصادمى روى دهد ، زمين را متلاشى مىسازد و با آنكه مليونها سال گذشته و همهگونه كواكب به حركات مختلف در اطراف زمين متحرّكند ، چنين تصادف اتّفاق نيفتاده است . گاه ستارههاى دنبالهدار به سرعت به زمين نزديك مىشوند و چون به غايت مىرسند ، باز دور مىگردند . « 2 »
وَ هُوَ الَّذِي أَحْياكُمْ
. « 3 »
مؤلف : اوست آن كسى كه زنده كرد شما را بعد از آنكه نطفه بوديد كه از قسم جمادات است .
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 190 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 116 .
( 3 ) . حجّ ( 22 ) آيهء 66 .