وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها
. « 1 »
مؤلف : و هرزنى كه آبستن باشد و بار دارد ، بار بنهد و بچه بيفكند بىوقت از هول آنروز .
علّامه شعرانى : يعنى شايد در آن هنگام حامل و مرضع نباشد و غرض ، بيان سختى هول قيامت است . و اگر گويى : زلزلهء قيامت پيش از زنده شدن مردگان است ، پس مردم زمان ما كه پيش از قيامت مردهاند و هنگام خرابى و بر هم خوردن آسمان و زمين زنده نشده ، از هول آن نبايد وحشت داشته باشند ، چنانكه پيش از آمدن ما به اين جهان بسيار بلاها و زلزلهها واقع شد و ما نبوديم و نديديم و نترسيديم . خداوند چگونه مردم را مطلقا از زلزلهء قيامت مىترساند ، بقوله
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ
« 2 » ؟ در جواب گوييم : ترس مردم از زلزلهء قيامت نه از مرگ است ، مانند زلزلهزدگان دنيا ، بلكه ترس از عذاب و شقاوت ابدى است كه ترس مرگ در مقابل آن ناچيز است . و اين سخن را مسلّم نداريم كه نفوس مردگان از شدّت اهوال قيامت بىخبر خواهند ماند . و ما كه از زلزلههاى پيش از وجود يافتن خود هول نداشتيم ، براى آن است كه نبوديم ، امّا در قيامت نفوس ما هست . « 3 »
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ
. . . ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ
. « 4 »
مؤلف : آنگه از خونى بسته ، براى آنكه آب در رحم از پس چهل روز خونى بسته شود .
علّامه شعرانى : قيد چهل روز در قرآن نيامده ، بلكه در بعض روايات آحاد است كه در اينگونه امور حجّت نيست و مستفاد از آيهء قرآن آن است كه نطفه به تدريج و
هامش
( 1 ) . حجّ ( 22 ) آيهء 2 .
( 2 ) . همان ، آيهء 5 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 70 .
( 4 ) . حجّ ( 22 ) آيهء 5 .