علّامه شعرانى : خواب عالمى است و بيدارى عالمى ديگر ، مانند برزخ و آخرت . و اصحاب كهف تا خواب بودند ، اگر وقايع مترتّب بسيارى مىديدند ، در همان عالم خواب تصوّر مدّت و زمان نمىكردند و چون بيدار شدند و در عالم ديگر درآمدند ، آن زمان و مدّت براى آنها بسيار اندك و كوتاه نمود . انسان همچون در حشر زنده شود
كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها
. « 1 » و از بىغذايى آن مردم در خواب عجب نبايد داشت ؛ چهبسيار حيوانات در زمستان يكسره مىخوابند و غذا نمىخورند « 2 »
قالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِداً
. « 3 »
مؤلف : گفتند آن كسانى كه بر ايشان غالب بودند تندوسيس الملك و اصحابش كه :
ما بر اينان مسجدى بنا كنيم كه در آنجا نماز كنند و همچنان كردند .
علّامه شعرانى : شهر افسس در زمان جاهليّت و بتپرستى يونانيان ، معبدى داشت و شهر مذهبى بود و پس از ظهور حضرت مسيح عليه السّلام بسيارى از مردم آنجا به آن حضرت ايمان آوردند و جناب يوحنّا از حواريّان مسيح بدان شهر رفت و به روايت كليساى يعقوبيان ، خود حضرت مريم - سلام اللّه عليها - هم در آن شهر مدفون است .
امّا اين مسجد كه تئودوس ساخت بر در غار ، فعلا معروف نيست . « 4 »
سَيَقُولُونَ ثَلاثَةٌ رابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَ يَقُولُونَ خَمْسَةٌ سادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَيْبِ
. « 5 »
مؤلف : زود باشد كه گويند يهود يا يعقوبيه يا نصاراى نجران كه اصحاب كهف سه تن بودند ، چهارم ايشان سگ ايشان بود . و گويند نسطوريه از ترسايان كه پنج تن
هامش
( 1 ) . نازيات ( 79 ) آيهء 46 .
( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 342 .
( 3 ) . كهف ( 18 ) آيهء 21 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 320 .
( 5 ) . كهف ( 18 ) آيهء 22 .