مؤلف : و هريكى از خانهء پدران زادى برگرفتند و از شهر بيرون شدند و بيرون آن شهر كوهى بود ، آنجا را بيخاوس گفتند . بر آن كوه غارى بود ، چون در آن غار شدند و خداى را عبادت مىكردند .
علّامه شعرانى : ضبط اين كلمه را در كتابى نيافتم و شبيه آن در نام كوههاى آسياى صغير بهخاطر ندارم تا گوييم تصحيف آن كلمه است . امّا در خود يونان وادى و درّهاى به نام آخلوس يا يخلوس در عهد قديم مشهور بوده است و آب سيل در آن جارى مىشد و از افسانهسازان اهل كتاب بعيد نيست اين اسامى را با يكديگر درآميزند ، چنانكه بيشتر روايات اصحاب كهف درآميخته و منقول از آنان است كه پس از اسلام آوردن ، مردم از آنان فراگرفتند . « 1 »
مؤلف : در ملك دقيانوس دو مرد بودند مؤمن : يكى سدروس نام او و يكى روياس .
علّامه شعرانى : شايد مصحّف تئدورس باشد و اصل كلمه ديگر روياس معلوم نيست . و نصارى گويند : حكايت آنان اصلا به زبان سريانى بود و مردى از راهبان شام به نام شاروژ تفصيل قصّهء آنان را نوشت . و ديگرى از علماى روم به نام گرگوار در عهد پيغمبر ما صلّى اللّه عليه و آله به لاتينى ترجمه كرده است و از وى ميان مسيحيان مغرب مشهور گشت . و گويند : در ميان راويان اختلاف بسيار است در تفصيل حكايت آنان .
و اللّه العالم . « 2 »
مؤلف : آن شب در غار شدند و بخفتند . خداى تعالى خواب بر ايشان مستمرّ كرد تا 309 سال بخفتند .
علّامه شعرانى : بنابر آنكه 309 سال در قرآن براى مدّت خواب آنان است و خداوند تعالى تصديق فرموده و چنانكه گفتيم ، نصارى گويند : 150 سال يا 157 سال خفتند و قول آنان اعتبار ندارد و 309 سال در قرآن هم منقول از جماعتى است و حقّ
هامش
( 1 ) . همان ، ص 304 .
( 2 ) . همان ، ص 305 .