به معنى من يؤتم به و اين معانى كه مؤلف نقل كرده است : همه تكلّف است . « 1 »
إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ
. « 2 »
مؤلف : روز شنبه بر آنان كردند كه در او خلاف كردند . حسن بصرى گفت : معنى آنكه بر ايشان كردند ، يعنى بد بود بر ايشان و ايشان را نبود ، بل بر ايشان بود از آنجا كه ايشان را در اينروز لعنت كردند و مسخ كردند .
علّامه شعرانى : ايشان را نبود ، يعنى به سود ايشان نبود . بر ايشان بود ، يعنى به زيان ايشان بود . كلمهء اوّل را ترجمهء لام جارّهء عربى و دوم را ترجمهء « على » گرفته است و « لام » براى نفع است ، چنانكه « على » براى ضرر . « 3 »
مؤلف : كلبى گفت : خداى تعالى موسى را فرمود تا بنى اسرائيل را فرمايد كه تعظيم روز آدينه كنند ، خلاف كردند و گفتند : ما جز شنبه را تعظيم نكنيم كه شنبه آن روزى است كه خداى تعالى در او بياسود از خلق اشيا . و خلاف كردند بر موسى عليه السّلام چون عيسى بيامد و ترسايان را تعظيم روز آدينه فرمود ، خلاف كردند و گفتند : ما امروز نخواهيم ، چه ما را نبايد كه عيد ما پس از عيد ايشان بود ، ما از اوّل اسبوع روز يكشنبه عيد كنيم .
علّامه شعرانى : روز جمعه اگر عيد شود ، آخر هفته است و شنبه اوّل هفته و اگر روز شنبه عيد شود ، يكشنبه اوّل هفته است و چون در خاطر مردم آنوقت اين معنى مركوز بود كه شنبه عيد و يكشنبه اوّل خلقت و اوّل هفته است ، نصارى گفتند : ما اوّل هفته را عيد مىگيريم و يهود آخر هفته را تا عيد ما شش روز مقدّم باشد ، نه جمعه را گيريم كه به ارتكاز ذهنى روز ششم هفته است و نزد مسلمانان اوّل هفته شنبه است و آخر هفته جمعه است . و ظاهرا اين قصّه اصلى ندارد و كلبى به حدس و احتمال
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 234 .
( 2 ) . نحل ( 16 ) آيهء 124 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 159 .