آن عقل بزرگى است نه قلم ، و كار زنبورعسل به وحى و الهام الهى است . با چنان دقّت خانه از موم ساختن و شكل مسدّس انتخاب كردن ، موم كمتر مصرف مىكند و گنجايش بيشتر براى عسل دارد و اين حساب در معمارى تا به الهام الهى نباشد ، زنبور را غيرمقدور است و سطح قعر خانهها عجيبتر است ، چون مسطّح نيست ، بلكه مسدّس را به سه لوزى بخش كرده است با اندك فرورفتگى ، چنانكه زاويهء مجسّمه تشكيل دادهاند . چون رياضيّات عصر ما حسابى دارند موسوم به ديفرانسيل و به وسيلهء آن اقلّ و اكثر مقادير را كه ماكزيمم و مينيمم [ است ] بهدست مىآورند و بدين حساب ثابت كردهاند كه زنبور اين حساب را در خانهسازى خصوصا در قعر آن به كار برده تا كمترين اندازهء موم مصرف كند ؛ زيرا كه مينيمم سطح هروجهى از زاويهء مجسّمه آن است كه 109 درجه و 28 دقيقه باشد و همين اندازه را زنبور از معمارى قعر خانه به كار برده است . « 1 »
مؤلف : و نحل منج انگبين باشد و يكى از آن را نحله گويند من باب تمر و تمره .
علّامه شعرانى : منج به معنى زنبور است و وحى كه به حيوان مىآيد ، همان است كه حكما قوّهء واهمه گويند و مدرك معانى جزئيّه است و تسلّط اين قوّه در حيوان به منزلت تسلّط عقل است در انسان و در زمان ما از آن به فطرت و غريزه تعبير مىكنند .
و حركت حيوان مانند حركت پلك چشم انسان است كه به مجرّد اشارهء انگشت بىاختيار بسته مىشود يا مانند آنكه گوشش سنگين است ، چون خواهد درست بشنود ، دهان خود را بازمىكند تا هوا از راه دهان از مجرايى كه ميان دهان و گوش است ، صدا را به قوّهء سامعه برساند . و هرعملى كه از مقدار فكر و انديشهء عامل آن بيشتر است آن را به الهام خداوندى نسبت بايد داد . چون عمل زنبور بيش از ميزان انديشهء اوست ، البتّه به الهام خدايى است . « 2 »
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 206 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 122 .