وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ :
ابن عباس و حسن گويند : معنى آنست كه چون استثنا كنى . « 1 »
و مذهب ابن عباس آنست كه تا يك سال [ 101 - ر ] استثنا را بوذ . « 2 » و بمذهب حسن ، استثنا يمين است . چون مفارقت كرد ، درست نبوذ . « 3 »
و گفتهاند : درست بود ، مادام كه بسخنى غير يمين مشغول نشوذ . چون بسخنى غير يمين مشغول شوذ ، استثنا درست نيايذ .
و فقها برآنند كه استثنا بايذ كه متصل بوذ ، و غير متصل درست نيايذ « 4 » .
ثعلبى گويذ : اين معنى در تورية به اين عبارتست :
« إبن آدم اذكرنى حين تغضب ، اذكرك حين اغضب » ؛
يعنى : ياذ كن مرا هنگامى كه تو خشم گيرى ، كه من نيز ترا ياذ كنم هنگامى كه خشم گيرم » . « 5 »
و گفتهاند : چون چيزى فراموش كنى ، پروردگار خوذ را ياذ كن . و ازو درخواه ، تا ترا ياذ دهذ . و الّا بگو :
وَ قُلْ عَسى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً :
باشذ كه دلالت كند مرا بر چيزي از آن بهتر كه فراموش كردم ، و توفيق دهذ مرا بر آنچه صلاح من در آن بيشتر بوذ . « 6 »
زجاج گويذ : باشذ كه خذاء - تعالى - مرا كرامت كنذ از آيات ، بر ثبوت نبوت من ، آنچه برشد نزديكتر بوذ ، و دلالت بيشتر كند از قصهء اصحاب الكهف . « 7 »
حسن گويذ : « من هذا » ، اشارتست بعبادة اوثان .
هامش
( 1 و 2 و 3 و 4 ) - كشف 5 / 676 .
( 5 ) - كشف 5 / 677 ، نقل از وهب است كه در انجيل همچنين آمده است .
( 6 ) - كشف 5 / 677 - 678 .
( 7 ) - كشف 5 / 678 .