« اذا تَمَّتِ الْارْبَعَةُ اشْهُرٍ بَعَثَ اللَّهُ تَبارَكَ وَتَعالى الَيْها مَلَكَيْنِ خَلّاقَيْنِ يُصَوِّرانَهُ وَيَكْتُبانِ رِزْقَهُ وَاجَلَهُ ، شَقِيّاً وَسَعيداً » « 1 »
طبعاً در ذهن هركسى كه به اين روايات برخورد نمايد ، اين شبهه خطور مىكند كه حكمت اختيار انسان در انجام اعمال چيست ؟ و آيا اين جانب جبر را در
« بل امرٌ بين الامرين »
ترجيح نمىدهد ؟
در پاسخ اين شبهه مىبايست متذكر شد آيه شريفه و اين دسته از روايات مربوط به علم ازلى خداى متعال مىباشد .
تفصيل مطلب اينكه : بشر در اعمال خود اختيار نسبى دارد و قدرت خواستن به وى افاضه شده ( هر چند توانستن در اختيار ذات حق تعالى مىباشد ) . او هرچه را بخواهد انجام مىدهد و در هر راهى كه اراده كند ، گام برمىدارد ، ولى چون صفحهء وجود چه گذشته و چه آينده براى خداوند متعال به يك شكل عيان است ، او بندهاش را در طول حيات مىبيند و مىداند با توجه به شرايط و ظروف مكانى و زمانى چه راهى را با اختيار خودش انتخاب خواهد كرد ، راه سعادت را يا مسير شقاوت .
اين برهان زيبا از امام كاظم عليه السلام نقل شده است :
« ابن ابى عمير » از آن حضرت در مورد شقاوت و سعادت آدمى در شكم مادر پرسيده و آن حضرت در پاسخش فرموده است :
« الشَّقِىُّ مَنْ عَلِمَ اللَّهُ ( عَلِمَهُ ) وَهُوَ فى بَطْنِ امِّه انَّهُ سَيَعْمَلُ اعْمالَ الْاشْقياءِ ، وَالسَّعيدُ مَنْ عَلِمَ اللَّهُ ( عَلِمَهُ ) وَهُوَ فى بَطْنِ امِّه انَّهُ سَيَعْمَلُ اعْمالَ السُّعَداءِ » « 2 »
هامش
( 1 ) - وقتى چهارماهگى نطفه تمام شود ، خداى متعال دو فرشته بهسوى نطفه مىفرستد ، تا او را صورت و هيأت دهند و روزى و زمان عمر او را ثبت نمايند ، شقى باشد يا سعيد . ( بحارالانوار - جلد 5 - صفحه 154 ) .
( 2 ) - شقى كسيست كه در شكم مادرش خداوند از او خبر دارد كه اعمال و افعال اشقياء را انجام مىدهد ، و سعيد كسى است كه در شكم مادرش خداوند از او خبر دارد كه اعمال سُعداء را انجام مىدهد . ( بحارالانوار - جلد 5 - صفحه 157 ) .