مثلًا همسايهء بد ، خُلق و رفتار بدش را به ديگران سرايت مىدهد و يا موجب واكنش زشت همسايگان مىشود . همسر ناشايست ، شريك زندگى خود را به سوى معصيت سوق مىدهد و زمينهء معصيت را مهيا مىكند . معيشت ضعيف و فقر اقتصادى عاملى براى ايجاد بخل و حرص و . . . است و مركب بد سبب درماندگى از انجام اعمال نيك مىباشد و . . .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« ارْبَعٌ مِنَ السَّعادَةِ وَارْبَعٌ مِنَ الشَّقاوَةِ ، فَالْاربَعُ الَّتى مِنَ السَّعادَةِ ، الْمَرْئَةُ الصَّالِحَةُ وَالْمَسْكَنُ الْواسِعُ وَالْجارُ الصَّالِحُ وَالْمَرْكَبُ البَهيىءُ ، وَالْارْبَعُ الَّتى مِنَ الشِّقاوَةِ ، الْجارُ السُّوءُ وَالْمَرْئَةُ السُّوءُ وَالْمَسْكَنُ الضّيقُ وَالْمَركَبُ السُّوءُ » « 1 »
البته صِرف وجود اين موارد تنها راحتى و يا اندوه دنيوى را موجب مىشوند و ارتباطى با سعادت و شقاوت اخروى ندارند ولى مىتوانند زمينه را براى سعادت و شقاوت اخروى انسان فراهم كنند .
علائم شقاوت
عامل شقاء ، گناه بود و طبعاً علامت و نشانهء آن نيز وجود و بروز هر نوع معصيتى از آدمى است ، ولى با اين وصف در روايات بسيارى ظهور برخى معاصى بهعنوان نشانههاى شقاوت باطنى مطرح شده است ، خشكى چشم ، قساوت و سنگدلى ، حرص در طلب مال ، اصرار بر معصيت ، فريب دادن دوست ، اسائه ادب نسبت به خوبان ، انجام عمل نيك در غير محل خود ، از جملهء اين معاصى است .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« مِنْ عَلاماتِ الشَّقاءِ ، جُمُودُ الْعَيْنِ ، وَقَسْوَةُ الْقَلْبِ ، وَشِدَّةُ الْحِرْصِ
هامش
( 1 ) - چهار چيز سبب سعادت و چهار عمل باعث شقاوتند ، چهار عملى كه باعث سعادتند عبارتند از : همسر شايسته ، مسكن وسيع ، همسايه نيك ، مركب راهوار ، چهار چيزى كه باعث شقاوت مىباشند ، عبارتند از : همسايه بد ، همسر ناشايست ، مسكن تنگ ، مركب بد . ( مكارم الاخلاق - صفحه 65 ) .