مىرسد اين است كه : با توجه به خلود اهل بهشت در بهشت و خارج نشدن آنها و نيز خلود برخى از اهل نار در آتش ، و نيز با توجه به اينكه در اين آيات شريفه خلود به دوام آسمانها و زمين مشروط شده است ، با اينكه در قيامت سماء و ارضى باقى نمىماند ، وجيهتر اين است كه بگوئيم آيه در وصف اهل برزخ باشد ،
اين تفسير ، اشكالات مفسرين را پاسخ مىدهد و هيچ شبههاى جز استعمال خلود در معناى مجازى كه آن هم با وجود قرينه در آيه بلامانع است ، باقى نمىگذارد .
سرچشمه شقاوت و سعادت
شقاوت و سعادت انسانها به طينت آنها بر مىگردد ، برخى طينت نيك و عدهاى از سرشت بد آفريده شدهاند .
حضرت امير عليه السلام در خصوص اين مطلب مهم فرموده است :
« انَّما فَرَّقَ بَيْنَهُمْ مَبادِىءُ طينِهِمْ ، وَذلك انَّهُمْ كانوا فِلْقَةً مِنْ سَبْخِ ارْضٍ وَعَذْبِها » « 1 »
در مورد زمان تعيين اين سرنوشت به دو روايت ذيل توجه كنيد .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« السَّعيدُ سَعيدٌ فى بَطْنِ امِّهِ ، والشَّقِىُّ شَقِىٌّ فى بَطْنِ امِّهِ » « 2 »
و نيز فرموده است :
« ما مِنْ نَسَمَةٍ يَخْلُقُهَا اللَّهُ فى بَطْنِ امِّه الَّا انَّهُ شَقِىٌّ اوْ سَعيدٌ » « 3 »
امام رضا عليه آلاف التَّحيّة والثَّناء ، زمان دقيق شقاوت و سعادت را در شكم مادر ، قبل از خاتمهء چهارماهگى بيان فرموده است .
هامش
( 1 ) - آنچه بين انسانها موجب تفاوت شده آغاز سرشت آنهاست ، چه اينكه آنها از قطعهاى از زمين شور و شيرين و سفت و سست تركيب يافتهاند . ( نهج البلاغه - خطبه 225 به ترتيب فيض و 234 به ترتيب صبحى ) .
( 2 ) - سعيد در شكم مادر سعادتمند و شقى در شكم مادر شقاوتمند است . ( كنز العمال - 490 ) .
( 3 ) - هيچ نفسى را خدادر شكم مادر نيافريده مگر اينكه يا شقى است و يا سعيد . ( كنز العمال - 579 ) .